Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği

Kısaca

• Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği veya SSCB (СССР, SSSR) olarak da bilinir, Rus Çarlığı'nın 1917 Şubat Devrimi ile yıkılmasının ardından Ekim Devrimi ile iktidara gelen Bolşevikler tarafından aynı topraklar üzerinde kurulan ve 1991'e değin varlığını koruyan devletir. Avrupa'nın doğu kesimiyle, Asya'nın kuzey kesimi boyunca yayılan SSCB, son yıllarında (22.403.000 km²'lik) yüzölçümüyle dünyanın en büyük ülkesiydi. Nüfus bakımından da (293.047.571) Haziran 1991 kişiyle 3. sırada yer alıyordu. Aynı zamanda dünyanın başlıca siyasî ve askerî güçlerinden biri olan Sovyetler Birliği, batısında Norveç, Finlandiya, Baltık Denizi, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan ve Romanya, güneyinde Karadeniz, Türkiye, İran, Afganistan, Çin Halk Cumhuriyeti, Moğolistan ve *Kuzey Kore yer alıyordu. Kuzey ve doğu sınırlarını ise Kuzey Buz Denizi ve Büyük Okyanus çiziyordu. Birliğin başkenti Moskova, para birimi Sovyet Rublesiydi.
• 1917 Ekim Devrimi, başka bir deyişle Bolşevik İhtilali ile kurulan SSCB, Soğuk savaş sürecinde ABD'nin karşısındaki güç konumunda idi. 1985 yılında Gorbaçov'un iktidarı sırasında başlayan Glasnost ve Perestroyka ile başlayıp 6 yıl süren reformların ardından 1991 yılının sonunda (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği) resmen dağıldı ve birliğe bağlı bazı ülkeler bağımsızlıklarını ilan ettiler. Birliği oluşturan şimdi bağımsız olan “15” devletten “12”'si bir araya gelerek Bağımsız Devletler Topluluğu'nu oluşturdular..

Tarihçe

Kuruluş

Wladimir Iljitsch Lenin

• SSCB'nin tarihi (Vladimir İlyiç Lenin)'in başkanlığındaki Bolşevik Partisi'nin 1917'de iktidarı ele geçirmesiyle başladı. Devrimin gerçekleştiği sırada Rusya, Birinci Dünya Savaşı'nın içinde İtilaf Devletleri İngiltere, Fransa safında savaşıyordu. Bolşevik Partisi'nin ilk önemli icraatı Rusya'yı bu savaştan çekmek oldu Bkz. Brest Litovsk Antlaşması. Bu antlaşma sonunda Rusya; Finlandiya, Litvanya, Polonya, Ukrayna, Batum, Kars, ve Ardahan'ı bırakmak zorunda kaldı.
• Daha bu tarihten itibaren Bolşevik Hükümeti meşrutiyetçiler, demokratlar, Menşevik Partisi'nden sosyalistler ve enternasyonalciler gibi siyasi rakipleriyle mücadeleye başlamıştı.Bu rakipler, sonunda, monarşiyi yeniden kurmak isteyen Beyazlar'la birleştiler; ve ülke bir iç savaşa sürüklendi. Lev Troçki'nin liderliğindeki Kızılordu, uzun yıllar boyunca sürekli yenilenen ve orduları büyük yabancı devletlerce desteklenen bir düşmanla çarpıştı.
• Bu büyük devletler, en önemli amaçları olan Rusya'daki ekonomik etkinliklerini sürdürmek ve Bolşevik İhtilali'ni tersine çevirmek için kendi seçtikleri rejimi yerleştirmeyi denediler. Eski rejimin imtiyazlıları olan Kazaklar ayaklandılar. Her yönden tehdit altında olan Bolşevikler Aralık 1917'de Çeka örgütünü kurarak sistemli terör hareketlerine giriştiler.

Kremlin

• Beyazlar, müttefiklerinin bütün yardımlarına rağmen kendi aralarındaki rekabet nedeniyle yenildiler. Bolşevikler Çar II. Nikola ve ailesini öldürdü ( Temmuz 1918). Birinci Dünya Savaşı sonunda Almanya çökünce Rusya, Brest-Litovsk Antlaşması'nı tanımadığını açıkladı ve kaybettiği toprakları yeniden işgal etti. Güney'de başarılı olan Bolşevikler, kuzeyde tutunamayıp 1920'de Litvanya, Estonya, Letonya ve Finlandiya'nın bağımsızlıklarını kabul ettiler. Moskova, bu tarihten itibaren Ruslaştırma siyasetini bırakarak dil ve kültür muhtariyetlerini tanıdı.
• Ülkenin ismi Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği olarak değiştirildi, ve bu özerklikler 1924 Anayasa'sı ile tanındılar. Bolşevikler'in Almanya ve Macaristan'daki teşebbüsleri Kızılordu'yu yenemeyen müttefikleri ciddi biçimde endişelendiriyordu. Bu ülkeler, Bolşevikliğin yayılmasını önlemek için "sağlık koridoru" olarak adlandırılan Finlandiya, Baltık Devletleri, Polonya ve Romanya'ya destek vermeye başladılar.

Savaş

Temmuz 1918'de, Sovyetler'in 5. Kongresi'nde 1924 ve 1936 anayasalarına örnek olacak bir anayasa kabul edilmişti. Her 25000 şehirli ve 125000 köylüye bir milletvekili hesabıyla ve genel oy sistemiyle seçilen Sovyetler Kongresi iktidarı elinde tutuyordu. Oturumlar sırasında kongre, yetkilerini 200 üyesini kendi seçtiği Merkez Yürütme Komitesi'ne devrediyor, bu komite de sovnarkom'u seçiyordu. İç savaş, Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin diktatörlüğünü yerleştirdi. Bu sistemde Parti'yi yöneten merkez komitesi, teşkilat ve siyaset bürolarının ( politbüro) personelini seçiyordu. Merkez komite, parti kongresinde seçilen yirmi kadar üyeden meydana geliyordu. Bu dönemde ( 1918- 1919) sanayi işletmeleri, dış ve iç ticaret devletleştirildi.

Michail Gorbatschow

Birinci Dünya Savaşı ve iç savaş sonucu üretimin çökmesi, 1921 kıtlığında milyonlarca insanın ölmesi ve Kronştad denizcilerinin isyanı ile sonuçlandı. Bu durum Lenin'i liberal kapitalist tipte bir ekonomiye geri dönüş anlamına gelen yeni iktisat dönemini başlatmaya itti (12 mart 1921). Bu dönemde sanayi altyapısının oluşmasına ve sanayinin elektrikleştirilmesine büyük çabalar harcandı.

1917'den beri Lenin; Buharin, Radek, Zinovyev, Kamenev ve özellikle Troçki'nin muhalefetiyle karşılaşıyordu. Lenin hastalık nedeniyle siyasi faaliyetlerden giderek uzaklaşırken ayrılıkçı hareketler de artmaktaydı. Ocak 1924'te Lenin'in ölümüyle birlikte Troçki, muhalefetini parti genel sekreteri olan Josef Stalin'e yöneltmeye başladı. Troçki ve çevresindekiler devrimin ancak tüm dünyaya yayılırsa başarılı olabileceğini savunurken, Stalin ve yandaşları önce Sovyetler Birliği sınırları içinde sosyalizmin başarıyla kurulmasını ve Enternasyonal'i bu siyasete bağlamayı düşünüyordu. Zinovyev ve Kamenev tarafından da desteklenen Stalin, Askeri Devrim Konseyi başkanlığını Troçki'den aldırdı (ocak 1925). Enternasyonal'in Sovyet siyasetine thumb|200px|right|Josef Stalinbağlanması fikrini duyan Zinovyev ve Kamenev buna karşı çıkarak tekrar Troçki'yle birleştilerse de bu muhalefetleri sonucu ellerindeki kilit pozisyonları kaybettiler (1927). 1929 başında Troçki Sovyetler'den sürüldü. Yeni İktisat dönemine son veren Stalin, ılımlılık taraftarı sağ kanat muhaliflerini de ( Buharin, Rıykov, Tomskiy) iktidardan uzaklaştırdı

Uzun bir hazırlık çalışmasından sonra 1928-1932 dönemi için ilk beş yıllık plan kabul edildi. Özel teşebbüs ortadan kalktı. Büyük kamu yatırımları, 20000 yabancı uzmanın çalıştırılması ve makine donatımı ithali sayesinde yüzde 136'lık bir artışa yol açtı. Stalin, sayıları günden güne artan işçileri besleyebilmek ve buğday ithalatı yoluyla ticari dengeyi sağlayabilmek amacıyla tarımı kolektifleş- tirme kararı aldı. Bu kolektifleştirmenin amacı tarımda makineleşme yoluyla verimin artırılması ve el emeğinin serbest bırakılmasıydı. Zengin köylüler olan kulak'lar tasfiye edildi (1929 sonu) ve baskı yoluyla

köylü kitlelerinin kolhoz'lara katılması sağlandı. Ama reform, hayvanların ortadan kalkmasına ve verimin düşmesiyle sonuçlandığından, kolhozculara bir bahçe, bir inek, küçük baş hayvan ve kümes hayvanlarına sahip olma (mart 1930) ve ürün fazlalarını pazarda

satma izni verildi (mayıs 1932). Yabancı mühendisler ve sosyalist rekabet sayesinde sanayi çok çabuk gelişti ve merkeziyetçilikten kurtuldu. Fakat ağır sanayiye öncelik tanınması tüketim maddeleri sıkıntısını daha da artırdı.

Gelişme

• Nüfus artışındaki gelişmeler
• 1988 son nüfus sayımı durumuna göre, 15 Birlik cumhuriyetleri 286 717 000 nüfusu Sovyetler Birliği. Rus SFSR (Rusya Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyeti) hem de alan ve nüfus bakımından en büyük, siyasi ve ekonomik açıdan, egemen cumhuriyet oldu.
• Aşagıdaki taploda (SFSR)gibi kısatmalar verilmiştir Rusya Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyeti anlamına gelir

Nüfus artışı

Cumhuriyetler	1913	1926	1939	1950	1959	1966	1970	1973	1979	1987	1988/89	1991
Rus SFSR (RSFSR)	89.900*	92.737	108.379		117.534	126.561	130.079	132.151	137.410	145.311	147.386	148.548
Ukrayna SSC	35.210	29.515	40.469		41.869	45.516	47.127	48.243	49.609	51.201	51.704	51.944
Belarus SSR	6899	4983	8910		8055	8633	9002	9202	9533	10.078	10.200	10.260
Özbek SSR	4366	4660	6440		8261	10.581	11.960	12.902	15.389	19.026	19.906	20.708
Kazak SSR	5565	6037	5990		9154	12.129	12.849	13.705	14.684	16.244	16.538	16.793
Gürcistan SSR	2601	2677	3540		4044	4548	4686	4838	4993	5266	5449	5464
Azeri SSR	2339	2314	3205		3698	4660	5117	5420	6027	6811	7029	7137
Litvanya SSR			2880		2711	2986	3128	3234	3392	3641	3690	3728
Moldova SSR	2056	242	2452	2290	2885	3368	3569	3721	3950	4185	4341	4366
Letonya SSR			1885		2093	2262	2364	2430	2503	2647	2681	2681
Kırgız SSR	864	1002	1458		2066	2652	2933	3145	3523	4143	4291	4422
Tacik SSR	1034	1032	1484		1981	2579	2900	3194	3806	4807	5112	5358
Ermeni SSR	1000	881	1282		1763	2194	2492	2672	3037	3412	3283	3376
Türkmen SSR	1042	998	1252		1516	1914	2159	2364	2765	3361	3534	3576
Estonya SSR			1052		1197	1285	1356	1405	1465	1556	1573	1582
Genel	159.200	147.028	190.678	178.500	208.827	231.868	241.720	248.626	262.085	281.689	286.717	289.943