Kış
| Doğa serisinin bir parçası |
| Hava Durumu |
|---|
| Takvim mevsimleri |
| Tropikal mevsimler |
| Fırtınalar |
| Yağış |
| Konular |
Kış (İngilizce Winter ) sonbahar ile ilkbahar mevsmi arasında kutup,larda ve ılık iklimlerde yılın en soğuk mevsimidir. Kış, Dünya'nın ekseni tarafından yarımkürede Güneş'ten uzaklaştıkça oluşur. Farklı kültürler, kışın başlangıcı olarak farklı tarihler tanımlar ve bazıları hava koşullarına dayalı bir tanım kullanır. Kuzey yarımkürede kış olduğunda, güney yarımkürede yaz,veya tersi de geçerlidir. Birçok bölgede kış kar ve donma sıcaklıklarıyla ilişkilidir. Kış mevsimi önemi, Güneş'in Kuzey veya Güney Kutbu'na göre yükselmesinin negatif değerine (yani, kutuptan ölçülen güneş ufuktan en uzakta olduğu noktasına) geldiğinde, bu anlamda günün En kısa gün ve en uzun gece sürmesidir. Kutup bölgelerinin dışındaki en erken gün batımı ve en son güneşlenme günleri, kış gündönümü tarihlerinden farklıdır ve bunlar, Dünya'nın eliptik yörüngesinin neden olduğu güneş günündeki değişime bağlı olarak enlem noktasına bağlıdır (bkz. En eski ve en yeni Gündoğumu ve günbatımı).
Etyoloji
İngilizce kelime (Winter) "kış", su anlamına gelen Proto-Hint-Avrupa "wend" sözcüğünden gelir.
Oluşumu
Dünya Yörünge ekseninin yörünge düzlemine göre eğimi havada büyük bir rol oynamaktadır. Dünya, yörüngesinin düzlemine 23.44° açı ile eğilir ve bu, Dünya, yörüngesinden geçerken Güneş'le doğrudan yüzleşmek için Dünya'da farklı enlemlerin oluşmasına neden olur. Öncelikle mevsimleri getiren bu varyasyondur. Kuzey Yarımküre'de kış olduğunda, Güney Yarıküre Güneş'le doğrudan yüzleşir ve bu nedenle Kuzey Yarıküre'den daha sıcaktır. Bunun tersine, Kuzey Yarıküre Güneş'e doğru daha fazla eğildiğinde, Güney Yarımkürede kış oluşur. Yeryüzündeki bir gözlemcinin perspektifinden, kış güneşi gökyüzünde yaz güneşinden daha düşük bir maksimum yüksekliğe sahiptir.
Her iki yarıkküredeki kış boyunca, Güneşin alt yüksekliği, güneş ışınlarının bu yarıküreyi eğik bir açı ile vurmasına neden olur. Kış yaşayan bölgelerde, aynı miktarda güneş radyasyonu daha geniş bir alana yayılır. Bu etki, ışığın atmosfer boyunca gitmesi gereken daha büyük mesafe ile dengelenerek atmosfere daha fazla ısı dağıtması sağlanır. Bu etkilerle karşılaştırıldığında, güneşin yeryüzündeki uzaklığındaki değişiklikler önemsizdir.
Kuzeydeki karla yatkın paralelliklerde meteorolojik kışın (donma sıcaklıkları) tezahürü, yükselme, pozisyon ve deniz rüzgarlarına ve yağış miktarına bağlı olarak oldukça değişkendir. Normalde Kanada'da, sert kışları ile ilişkili olan bir durum söz konusudur. Winnipeg, Büyük Ovalardaki geniş su kütlelerinin göreli bir mesafede Ocak ayı en yüksek −21.4 °C (−6.5 °F) ve en düşük −11.3 °C (11.7 °F)[1] düşük bir sıcaklığa sahiptir.
Meteorolojik hesaplama
Meteorolojik Hesaplama, kayıt tutmak için "makul hava koşullarına" dayalı meteorologların kullandığı kış mevsimini ölçme metodu[2] dolayısıyla meteorolojik kış başlangıcı enlem ile değişir.[3] Kış sıklıkla meteorologlar tarafından en düşük ortalama sıcaklıklı üç takvim ayı olarak tanımlanır. Bu, Kuzey Yarıkürede Aralık, Ocak ve Şubat aylarına ve Güney Yarımkürede Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarına karşılık gelir. Kış mevsiminde gece vakti hakimdir ve bazı bölgelerde kış en yüksek yağış oranına ve aynı zamanda uzun süreli rutubet oranına sahiptir; bu da kalıcı kar tabakası veya düşük sıcaklıklara bağlı yüksek yağış oranları ile buharlaşmayı engeller. Kar fırtınası sık sık gelişir ve birçok ulaşım gecikmesine neden olur. Buz iğneleri veya buz kristalleri olarak da bilinen elmas tozu, -40° C (-40° C) sıcaklığa yakın havalarda, daha soğuk, yüzey tabanlı hava ile karışımı hafifçe daha yüksek nemle oluşur.[4] Bunlar, altıgen şeklindeki basit buz kristallerinden yapılardır.[5]
Son derece soğuk kışlar
- 1683-1684, "Büyük Don", Thames Nehri'ni dondurma fuarlarına ev sahipliği yaparken Londra Köprüsü'ne kadar dondu ve yaklaşık iki ay boyunca don kaldı. Buz, Londra'da yaklaşık 27 cm (11 inç) kalınlığında ve Somerset'te yaklaşık 120 cm'lik (47 inç) bir kalınlığa sahipti. Deniz, güney Kuzey Denizi kıyılarında 2 km'ye (3.2 km) kadar dondu ve birçok limanın nakliyesine ve önlenmesinde ciddi sorunlara neden oldu.
- 1739-1740, İngiltere'deki en şiddetli kış rekoru yaşandı. Thames yaklaşık 8 hafta don kaldı. 1740-1741 yılları arasında İrlanda,da açlıktan, en az 300.000 kişi yaşamını yitirdi.
Kaynak
- ↑ "Canadian Climate Normals 1981-2010 Station Data for Winnipeg". Environment Canada. 8 August 2015 Alınmıştır.
- ↑ Huttner, Paul (6 December 2007). "Instant meteorological winter". Minnesota Public Radio. 22 December 2011 Alınmıştır.
- ↑ "Winter's Been Here Despite What the Calendar Says". NOAA Magazine. 22 December 2003. 22 December 2011 Alınmıştır.
- ↑ Glossary of Meteorology (June 2000). "Diamond Dust". American Meteorological Society. 21 January 2010 Alınmıştır.
- ↑ Kenneth G. Libbrecht (2001). "Morphogenesis on Ice: The Physics of Snow Crystals" (PDF). Engineering & Science. California Institute of Technology (1): 12. 21 January 2010 Alınmıştır.