Kibrit

Bir kibrit,in tutuşması

Kibrit, ağaç dallarından yontularak kürdana benzetilen ve başına sıvı yapışkan bir madde sürüldükten sonra, üzerine fosfor içeren bir katı karışım konularak oluşturulan yanıcı madde. Bir kibrit ateşi başlatmak için bir araçtır. Tipik olarak modern kibrit küçük tahta çubuklardan veya sert kağıttan yapılır.

Genellikle bir kibrit kutusu 40 çöp ve bir kibritin tutuşturulması için gereken sağ ve sol yüzeylerinde şerit halinde birer bölge barındırır. Bir kibriti tutuşturmak için kibrit, kibrit kutusunda yer alan bu bölgeye sürtülür. Sürtünme yoluyla oluşan ısınma ve yanma reaksiyonu kibrit çöpünün uç kısmının alev almasını sağlar.

Etimoloji

Kibrit

Asıl anlamı kükürt olan kibrit kelimesi Arapçadan Türkçeye geçmiştir. Türkiye Türkçesindeki eş anlamlıları alışkan, çalma, kükürt ve odluçöp kelimeleridir. Türk lehçelerinde kibrit, alışqan (Azerbaycan); siriñke, kükirt (Kazak); şireñke, kükürt (Kırgız); gugurt (Özbek); şırpı, kükirt (Tatar); kükürt, otluçöp (Türkmen); serengge, gugut (Uygur) sözcükleri kibrit anlamında kullanılmaktadır. Anadolu ağızlarında kibrit anlamında kullanılan sözcükler ise şunlardır: akuşgan, alışgan / alışkan, ataşlık / ateşlik, avza / aze / ecza / erza / eza / irza, başot, bıçka / bışka / pışka / sıpışka, cırıt, çakmaksız, çalacak, çaldut, çalgı, çalma, çırpıl, çıtır, çıtlak, çirpit / kirpit, çitçit, fingo, fuka, ispirle / ispirto, kırt kırt, kükürt, neft, sermek / sernik / şernik, sürgüç, sürtme / sürsür / sürtüke, şama, şihata, yakar / yanar / yanarca, zırnık, zilve.

Tarihçe

Başlangıçdaki Kibritler

1366'da yazılan Cho Keng Lu metninde yer alan bir nota, Kuzey Qi'nin fethi sırasında MS 577'de "yoksul hanımlar" tarafından Çin'de kullanılan çamı kükürte emdirerek yapılmış küçük bir çam agacından yapılmış sopa ile açıklamaktadır. Beş Hanedanı ve On Krallık (MS 907-960) sırasında, Unworldly'nin Kayıtları adlı bir kitap ve 950 yılında Çinli yazar Tao Gu tarafından yazılan Strange şöyle demiştir:

Geceleri acil bir durum meydana gelirse, bir lambayı yakmak biraz zaman alabilir. Ama usta bir adam kükürtlü küçük çubukları kükürt ile emdirerek onları kullanıma hazır halde saklamayı tasarladı. En ufak bir dokunuşla alev alabiliyordu. Küçük bir parlamdan sonra cabucak alev alıyordu. Bu muhteşem şey daha önce “ışık getiren bir köle” olarak adlandırılıyordu, ancak daha sonra ticaretin bir eşyası haline geldiği zaman, adı 'yangın inç-sopa' olarak değiştirildi. MS 7070 tarihli bir başka metin olan Wu Lin Chiu Shih, kükürt Kibritlerini, Marco Polo'nun ziyareti sırasında, Hangzhou pazarlarında satılan bir şey olarak sıralıyor. Kibritler fa chu veya tshui erh olarak biliniyordu.

Kimyasal Kibritler

Kibritlerin kullanılmasından önce, ateşi başlatmak için bazen güneşe odaklanmak için kullanılan cam bir (lens) vasıtasıyla yakılırdı, bu sadece güneşli günlerde uygulanabilen bir yöntemdi.