M.Ö 1. milenyum
| Binyıllar: | |
|---|---|
| Yüzyıllar: |
|
M.Ö 1. milenyum, MÖ 1000 ila MÖ 1 (MÖ 10 ila 1 yüzyıllar arası; astronomide: JD 1356182.5 - 1721425.5) şeklinde göterilir. Eski Dünya'daki Demir Çağı'nı kapsar ve Eski Yakın Doğu'dan klasik antik döneme geçişi görür.
Dünya nüfusu binyıl boyunca kabaca iki katına çıkarak yaklaşık 100 milyondan 200–250 milyona çıktı.
Genel bakış
Yeni Asur İmparatorluğu, 6. yüzyılda Akhamenid İmparatorluğu tarafından desteklenen binyılın ilk yüzyıllarında Yakın Doğu'ya hakimdir. Eski Mısır düşüşte ve MÖ 525'te Ahamenişlerde düşüyor.
Yunanistan'da Klasik Antik, Magna Graecia'nın sömürgeleştirilmesiyle başlar ve Akhamenidlerin fethi ve daha sonra Helenistik uygarlığın gelişmesi (4. ila 2. yüzyıllar) ile zirve yapar.
Roma Cumhuriyeti Etrüskleri ve sonra Kartacalıları (5. ila 3. yüzyıllar) tamamlar. Binyılın kapanışı Roma İmparatorluğu'nun yükselişini görüyor. İlk Keltler Orta Avrupa'ya hakim olurken, Kuzey Avrupa Roma Öncesi Demir Çağı'ndadır. Doğu Afrika'da Nubia İmparatorluğu ve Aksum ortaya çıkıyor.
Güney Asya'da Vedik medeniyet, Maurya İmparatorluğu'na karışıyor. İskitler Orta Asya'ya hakimdir. Çin'de İlkbahar ve Sonbahar dönemi Konfüçyüsçülüğün yükselişini görür. Binyıl kapanışına doğru Han Hanedanlığı Çin'in gücünü Hint-Yunan ve İran devletleri ile sınırlandığı Orta Asya'ya doğru genişletiyor. Japonya Yayoi döneminde. Mesoamerica'da Maya uygarlığı yükseliyor.
M.Ö. ilk binyıl, Yakın Doğu'da erken Yahudilik ve Zerdüştlük, Hindistan'da Vedik din ve Vedanta, Jainizm ve Budizm'in gelişmesiyle klasik dünya dinlerinin biçimlendirici dönemidir. Erken edebiyat Yunanca, Latince, İbranice, Sanskritçe, Tamilce ve Çince dillerinde gelişir. Karl Jaspers tarafından icat edilen Eksenel Yaş terimi, c döneminin hayati önemini ifade etmeyi amaçlamaktadır. dünya tarihinde MÖ 8. - 2. yüzyıllar.
Dünya nüfusu binyıl boyunca iki katından fazla arttı, yaklaşık 50–100 milyondan tahmini 170-300 milyona. M.Ö. ilk binyıl sonunda dünya nüfusunun %90'a yakını, Eski Dünyanın Demir Çağı medeniyetlerinde (Roma İmparatorluğu, Part İmparatorluğu, Graeco-Indo-Scythian ve Hindu krallıkları, Han Çin) yaşıyordu. Amerika nüfusu, Mesoamerica'da (Epi-Olmec kültürü) yoğunlaşarak 20 milyonun altındaydı; Sahra-altı Afrika'nın nüfusu muhtemelen 10 milyonun altındaydı. Okyanusya'nın nüfusu muhtemelen bir milyondan azdı.
Eskiçağ tarihi
Zaman çizelgesi
- MÖ 10. yüzyıl
- Yakın Doğu: Yeni Assur İmparatorluğu
- Yakın Doğu: Shoshenq I Kenan'ı işgal etti
- Ege: Helladik dönem sona erdi
- MÖ 9. yüzyıl
- Mısır: MÖ 872: Nil, Luksor Tapınağı'na su bastı
- Mısır: MÖ 836: Mısır'da iç savaş
- Kuzey Afrika: MÖ 814: Kartaca kuruldu
- Çin: MÖ 841 - MÖ 828 Gonghe Regency
/MÖ 8. yüzyıl
- MÖ 727: Mısır: Kushite istilası (25. hanedan)
- MÖ 771: Çin: İlkbahar ve Sonbahar dönemi
- Yakın Doğu: MÖ 727: Tiglath-Pileser III'ün ölümü, Babil Asur'dan ayrıldı
- Yakın Doğu: MÖ 722: II. Sargon Samiriye'yi alır; Yahudilerin Asur tutsaklığı.
- Yunanistan: Arkaik Yunanistan, Yunan alfabesi
- Yunanistan: Homer
- MÖ 776: Yunanistan: İlk Olimpiyat
- MÖ 753: Avrupa: Roma'nın kuruluşu
- M.Ö. 7. yüzyıl
- MÖ 671: Mısır'ın Süryani fethi
- Yakın Doğu: MÖ 631: Ashurbanipal'in ölümü, Asur İmparatorluğu'nun düşüşü
- MÖ 6. yüzyıl
- Mısır: MÖ 592: Psamtik II Napata'yı görevden aldı
- Sudan: Aspelta Kushite başkentini Meroe'ye taşıdı
- Yakın Doğu: MÖ 539: Büyük Cyrus yönetiminde Babil'in akhamenid fethi
- Güney Asya: Śramaṇa hareketi ve "ikinci kentleşme"
- Güney Asya: Erken Budizm
- Avrupa: MÖ 509: Roma Cumhuriyeti
- MÖ 5. yüzyıl
- Çin: MÖ 479: Konfüçyüs'ün ölümü
- Çin: MÖ 476: Savaşan Devletler dönemi
- Çin: MÖ 486: Büyük Kanal inşaatı başladı
- Yakın Doğu: İkinci Tapınak Yahudiliği, İbranice İncil'in redaksiyonu
- Yunanistan: klasik dönemin başlangıcı (MÖ 5. yüzyılda Yunanistan).
- Yunanistan: Greko-Pers Savaşları (Maraton Savaşı, Termopila Savaşı)
- Yunanistan: MÖ 440: Herodot Tarihi
- Yunanistan: MÖ 431: Mora Savaşı
- Okyanusya: Avustralyalıların genişlemesi Batı Polinezyası'na ulaştı
- MÖ 4. yüzyıl
- Yunanistan: MÖ 395: Korint Savaşı
- Mısır: MÖ 343: Ahameniş fethi
- Yunanistan / Asya / Mısır: MÖ 330'lar: Büyük İskender'in fetihleri, Ahameniş İmparatorluğu'nun sonu, Makedon İmparatorluğu, Helenistik dönemin başlangıcı
- Güney Asya: Mauryan İmparatorluğu
- MÖ 3. yüzyıl
- Çin: Qin Birleşik Çin
- Çin: MÖ 206: Han Hanedanı
- Güney Asya: MÖ 261: Kalinga savaşı
- Roma: İtalya'da Roma genişlemesi
- Roma / Kartaca: Punic Savaşları
- MÖ 264: Birinci Pön Savaşı
- MÖ 218 İkinci Pön Savaşı
- MÖ 2. yüzyıl
- Roma / Kartaca: M.Ö. 149 Üçüncü Punic Savaşı, Afrika'nın Roma eyaleti
- Roma / Yunanistan: M.Ö. 146 Korinth Savaşı, Roma döneminin başlangıcı
- Güney Asya: MÖ 185: Maurya İmparatorluğu'nun Yıkılışı
- Çin: Konfüçyüsçülük Çin'in devlet ideolojisi oldu
- MÖ 1. yüzyıl
- Çin: MÖ 91: Büyük Tarihçinin kayıtları bitti
- Roma / Avrupa: M.Ö. 58-50 Galya Savaşları
- Roma: MÖ 32/30: Roma Cumhuriyeti Son Savaşı (Actium Savaşı)
- Roma / Mısır: MÖ 31: Mısır'ın Roma'yı fethi
- Roma / Avrupa / Batı Asya / Afrika: MÖ 27: Roma İmparatorluğu
Önemli insanlar
Eksenel Çağın merkezi figürlerinden bazıları efsanevi veya yarı efsanedir, çağdaş yazılı kayıtları yoktur (örneğin Solomon, Zoroaster, Gautama Buddha vb.)
hükümdar
Çin: Çin tarihinde hanedanlar, Çin hükümdarları listesi
- Mısır: Mısır'ın Üçüncü Orta Dönemi (MÖ 1069-664)
- Kartaca: Kartaca hükümdarlarının listesi
- Asur İmparatorluğu: Asur krallarının listesi
- Babil: Neo-Babil hanedanı
- Kenan / İsrail: İsrail ve Yahuda Kralları
- Ahamenid Pers: Pers hükümdarlarının listesi
- Kuş Krallığı: Kuş Hükümdarları Listesi
- Klasik Yunanistan:
- Hükümdarlar: Sparta krallarının listesi, Otuz Tyrants
- Atina demokrasisi: Perikles (MÖ 495 - 429)
- Macedon: Eski Makedonların listesi, Argead hanedanı
- Helenistik dönem: Batlamy Hanedanı, Antigonid hanedanı, Seleuksidler, Hasmonean hanedanı
- Roma: Roma Kralları, Roma Konsolosları Listesi
- Part İmparatorluğu: Part krallarının listesi
- Hindistan: Hint hükümdarlarının listesi
- Japonya: Japon hükümdarlarının listesi
Din, felsefe, bilim
- İlyas, MÖ 9. yüzyıl (tarihçilik belirsiz)
- İşaya, MÖ 8. yüzyıl
- Jainizm'in en efsanevi Tirthankaras'ının ikinci-sonuncusu olan Parshvanatha, çoğunlukla MÖ 8. veya 7. yüzyılda yaşamış olabilecek tarihi bir figür olarak kabul edildi.
- Jeremiah, fl. MÖ 628
- Solon (yaklaşık MÖ 638-558)
- Zerdüşt (tarihi ve tartışmalı tarih)
- Mahavira, Jainizmin nihai Tirthankara'sı, c. MÖ 6. yüzyıl
- Pisagor, MÖ 6. yüzyıl
- Herakleitos (MÖ 535-475 dolayları)
- Konfüçyüs, MÖ 6. - 5. yüzyıl
- Laozi, tarih bilinmiyor (MÖ 6. veya 4. yüzyıl)
- Parmenides, MÖ 6. veya 5. yüzyılın başı
- Gautama Buddha, çoğunlukla MÖ 5. yüzyılın tarihi figürü olarak kabul edildi
- Sokrates (MÖ 469–399)
- Thucydides (yaklaşık MÖ 460-400)
- Aristophanes (MÖ 446-386)
- Platon (MÖ 428 - MÖ 348)
- Aristoteles (MÖ 384-322)
- Zhuang Zhou, fl. MÖ 4. yüzyıl
- Panini, fl. MÖ 4. yüzyıl
- Mencius (MÖ 372-289)
- Pingala, fl. MÖ 3. yüzyıl
- Qin Shi Huang (MÖ 259-210)
- Öklid, fl. MÖ 300
- Arşimet (M.Ö. 287-212)
- Sima Qian, fl. MÖ 2. yüzyıl
- Varro (MÖ 116-27)
- Cicero (MÖ 106-43)
Buluşlar, keşifler, tanıtımlar
- MÖ 8. yüzyıl
- Yunan alfabesi, sesli harflerle ilk alfabe.
- M.Ö. 7. yüzyıl
- Trireme
- MÖ 6. yüzyıl
- döşeli patika
- Pisagor teoremi
- Tektanrıcılık
- MÖ 5. yüzyıl
- Yüksek fırın Çin
- Atomculuk
- tüfek
- kuşatma motoru
- MÖ 4. yüzyıl
- resmi dilbilgisi
- Girne gemisi
- MÖ 3. yüzyıl
- İskenderiye Feneri
- Dövülebilir Dökme Demir Çin
- kaldırma kuvveti (Arşimet)
- Küresel toprak
- su saati
- Qin, Çin Seddi'nin çeşitli bölümlerini inşa etti ve birleştirdi.
- Qin, yaşam boyu Terracotta Ordusu tarafından korunan Qin Shi Huang'ın Türbesi'ni inşa etti.
- MÖ 2. yüzyıl
- Antikythera mekanizması