Patent

Patent Sınırlı bir süre ve yer için üçüncü kişiler tarafından buluşun izinsiz olarak üretilmesini, satılmasını veya kullanılmasını engelleme yoluyla sahibine tanınan tekel haklarıdır.Buna karşılık, buluş sahibi de buluşunu herkesin erişebileceği bir patent belgesinde ayrıntılı bir şlekilde açıklamak zorundadır. Bu itibarla patentler, bir bütün olarak toplum ile buluş sahipleri arasındaki bir toplumsal sözleşmeyi temsil eder. Buluş yapanın gizli tutmayı yeğlediği bir inovasyon, “know how” veya “ticari sır” olarak anılır.Patent konusu her ülkenin kendi yasalarıyla düzenlenmiştir. Genellikle patent hakkı 20 yıl kadar sürer. Bununla birlikte, Fransa gibi bazı ülkelerde, özellikle yararlı olduğu düşü­nülen bazı buluşlar için yalnızca altı yıllık bir patent süresi tanınır.

Bazı ülkelerde patentin sürekliliği için be­lirli bir paranın düzenli olarak ödenmesi gerekir. Bu ödeme yapılmazsa patent sona erer ve o buluşu herkes kullanabilir.Mucitlere İtalya'da ilk patent belgelerinin verildiği 15. yüzyıldan beri patent uygulaması çeşitli biçimlerde sürmektedir. İngiltere'de bir buluş için verilen en eski patent, Utynamlı John'a bulduğu renkli cam yapma yöntemi için 1449'da verilen patenttir.

Bir buluş için patent verilmesinde başlıca iki yöntem vardır. Avrupa ülkelerinin çoğun­da yasal koşullara uygun olarak yapılan her başvurunun sahibine patent verilir. Patentin haksız olarak verildiğini ileri süren herkes patentin iptali için mahkemeye başvurabilir. Patente konu olan buluş mahkemede ayrıntılı olarak incelenir ve patent verilmiş olan kişi­nin gerçekten yeni bir şey bulup bulmadığına karar verilir.

Patent konusunda uygulanan diger sistem ABD, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Japonya, İngiltere, Almanya Federal Cumhuriyeti, İsveç ve Avusturya'daki sistemdir. Bu sistemde, patent başvurusu yapan kişi buluşu­nun ayrıntılı bir açıklamasını ve çalışma biçi­mini ortaya koyan belgeler vermek zorunda­dır. Bunları inceleyen uzmanlar buluşun ger­çekten yeni olup olmadığına karar verir. Uzmanlar söz konusu buluşun daha önce yapılmamış olduğuna ve başvurunun kuralla­ra uygun olduğuna inanırlarsa başvuru kabul edilir; buluşla ilgili bilgiler basılıp yayımlanır. Daha sonra, patent verilmesine yapılabilecek itirazlar için bir süre tanınır. Başvuru sahibi­nin gerçek mucit olmaması, buluşun ana düşüncesini başkasından almış olması bir iti­raz nedeni olabilir. Bir patentin verilmesine itiraz edildiği zaman bazen karan mahkeme­nin vermesi de gerekebilir.

Türkiye'de patent uygulaması ile ilgili ku­rallar 1980 tarihli İhtira Beratı Kanunu ile düzenlenmiştir. Patent konusunda Fransa'daki uygulamayı temel alan bu yasada 1918'de ve 1932'de bazı değişiklikler yapılmıştır. Ya­saya göre patent başvurulan Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın ilgili dairesine yapılır. Patent verilebilmesi için yeni buluşun sanayide kullanılabilmesi, yenilik taşıması ve uygulanabilir olması koşulları aranır. Patent süresi başvuranın isteğine göre 5, 10 ya da 15 yıl olabilir. Patent başvurusuyla ilgili kararlara karşı idari yargı yoluna gidilebilir. Haksız verilmiş pa­tentlerin iptali için de asliye hukuk mahkemesinde dava açılabilir.

Dış Bağlantılar

• www.turkpatent.gov.trTürk Patent Enstitüsü Web Sayfası