Vladimir Lenin
Gezinti kısmına atla
Arama kısmına atla
| Vladimir İlyiç Ulyanov |
|---|
|
| Sovyetler Birliği Halk Komiserleri Kurulu Başkanı |
|
|
Kısaca
- Vladimir İlyiç Ulyanov, yada Lenin Moskova Rus sosyalist devrimcisi, Ekim Devrimi'nin lideri, Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin (SBKP) ilk genel sekreteridir.Doğum Tarihi: 22 Nisan 1870, Simbirsk Ölüm Tarihi: 21 Ocak 1924,
- Lenin aynı zamanda Marksist teorik ve felsefi yazıların yazarı olarak bilimsel sosyalizmin (Marx ve Engels) sonrası geliştiricilerindendir. Lenin'in en büyük amacı kapitalizmin uzlaşmaz sınıf çelişkilerinden proleter bir dünya devrimi oluşturup toplumsal (sınıf) karşıtlıklarının olmadığı “insan toplumunun” tarihsel oluşumuna öncülük etmekti.
- Kendisi, Marksizm üzerine kurulmuş politik ve ekonomik bir teori olan (Leninizm)'in de kurucusudur. Leninizm, Marksizmin çağın gereklerine göre hem kuramsal hem politik hem de ekonomik alanda, temel ilkelere bağlı kalarak yeniden uyarlanması olarak anlaşılır.
- Leninizm kavramı, yeni olgular ve yeni bilimsel gelişmeler doğrultusunda Marksizmin yeniden üretilmesi gereği üzerinden değerlendirilir ve Marksizmin devrimci ve “bilimsel” özüne uygun olarak geliştirilmesi olarak anlaşılır.
Hayatı
Çocukluğu ve Gençliği
- Rusya İmparatorluğu zamanında adı Simbirsk olan Ulyanovsk'ta doğan Lenin demokrasi ve özgür eğitim için mücadele veren devlet “memuru” İlya Nikolayeviç Ulyanov 1831&1886 ile liberal görüşlere sahip M(aria Aleksandrovna Ulyanov)'un 1835 & 1916 oğludur. Ailenin etnik yapısı çeşitlilik gösterir. Lenin'in ataları Rus, Kalmuk Oyrat, Tatar, Yahudi, Alman, İsveçli ve muhtemelen diğer birkaç halka daha mensuptur. Lenin (Rus Ortodoks Kilisesi)'nde vaftiz edilmiştir.
- Yaşamının ilk yıllarında iki “trajedi” ile karşı karşıya kalmıştır. Bunlardan birincisi 1886 yılında babasının beyin kanamasından ölümü, ikincisi de Mayıs 1887'de ağabeyi Aleksandr İlyiç Ulyanov'un Rus çarı III. Aleksandr'ın hayatına kasteden bir bombalama eylemine katılması nedeniyle asılmasıdır. Aleksandr tutuklandığı sırada yanında bulunan kızkardeşi Anna, Karzan yakınlarındaki küçük Kokuchkino kasabasına sürülmüştür.
Devrimcilik Dönemi
- Lenin Samara’da birkaç yıl çalıştıktan sonra 1893 yılında St. (Petersburg)’a yerleşti. Kariyer yapmak yerine devrimci propaganda ile uğraşmayı tercih etti ve “Marksizm” üzerine çalıştı. 7 Aralık 1895'te tutuklandı. 14 ay tutulduktan sonra Sibirya’daki Shushenskoye köyüne sürgüne gönderildi.
- Temmuz 1898’de bir sosyalist eylemci olan (Nadejda Krupskaya) ile evlendi. Nisan 1899'da Razvitiye kapitalizma v Rossi Rusya’da Kapitalizmin Gelişmesi “Geniş Çaplı Sanayi” İçin Bir İçpazarın Oluşma Süreci yayımlandı.
- 1900 yılında cezasının sona ermesinin ardından Rusya’da ve Avrupa’nın çeşitli şehirlerinde çalıştı. (Zürih, Cenevre, Münih, Prag, Viyana, Manchester ve Londra)’da bulundu. Sürgünde iken, sonraları önde gelen rakiplerinden olacak olan Julius Martov ile Iskra gazetesini kurdu. Devrimci hareket üzerine çeşitli makaleler ve kitaplar yazdı. Bu dönemde çeşitli mahlaslar kullandıktan sonra sonunda (Lenin mahlasını) kullanmaya karar verdi.
- Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nde (RSDİP) etkin görev aldı. 1903 yılında yazdığı Çto delat? kitapçığının kısmen etkilemesiyle ortaya çıkan parti içi bölünmede Menşeviklere karşı “Bolşeviklere” önderlik etti. Bu kitapçığın devrim öncesi Rusya’sında en etkili kitapçıklardan biri olduğu söylenir. 1906 yılında RSDİP’nin başkanlığına seçildi ve güvenlik nedeniyle 1907 yılında Finlandiya’ya geçti.
- Avrupa'daki seyahatlerine devam ederek 1912’de (Prag Parti Konferansı) ve 1915’de (Zimmerwald Konferansı) gibi birçok sosyalist toplantıya ve etkinliğe katıldı. Lenin Zimmerwald Solu'nun en önemli lideriydi. Inessa Armand Rusya’yı terkedip Paris'e yerleştikten sonra sürgünde yaşayan Lenin ve diğer Bolşevikler'le karşılaştı. Armand'ın bu dönemde Lenin'in sevgilisi olduğuna inanılır. Lenin daha sonra İsviçre’ye geçti.
- 1914 yılında I. Dünya Savaşı başladığında, o zamanlar kendilerini Marksist diye tanımlayan Avrupa'nın Sosyal Demokrat partileri kendi ülkelerinin savaş için harcadığı çabayı destekledi. Lenin, Alman Sosyal Demokratları'nın savaşı desteklediğine ilk başlarda inanmamıştı, bu olaylar neticesinde savaşı destekleyen partilerden oluşan İkinci Enternasyonal’den ayrıldı. Lenin (emperyalist savaş) olarak nitelediği bu durumun sınıflar arası savaşa dönmesi gerektiğini savunuyordu.
Şubat Devrimi
- Rusya'daki 1917 Şubat Devrimi’nden ve Rus çarı (II. Nikolay)'ın devrilmesinden sonra Lenin en kısa sürede Rusya’ya geri dönmek zorunda olduğunu biliyordu ancak tüm hızıyla süren I. Dünya Savaşı sırasında tarafsız İsviçre'de sıkışıp kalmıştı. *İsviçreli komünist (Fritz Platten), Lenin'in ve etrafındakilerin Almanya üzerinden trenle yolculuk edebilmesi için Alman hükümeti ile anlaşmaya varmıştı. Alman hükümeti Lenin'in Rusya'ya dönüşünün açabileceği siyasal karışıklığın Doğu Cephesinde savaşı bitirmeye yardımcı olacağını umuyordu.
- Almanya'dan sonra feribotla İsveç'e geçen Lenin'in İskandinavya’daki yolculuğu İsveçli (komünistler Otto Grimlund) ve Ture Nerman tarafından ayarlanmıştı.
- Nisan 1917'de Petrograd'a ulaşan Lenin, geçici hükümete karşı (Nisan Tezlerini) yayımlayarak Bolşevik hareketinde liderlik konumuna geldi. Başlangıçta Lenin, partisini sol görüş olarak izole etmesine rağmen Bolşeviklerle anlaşmazlık sonucu parti, geçici hükümetten medet ummayanların toplanma yeri hâline geldi. (Muhalefetteki Bolşevikler), sorumluluk almayarak hükümet uygulamalarına sahiplenmediler.
- Bu dönemde (Aleksandr Kerensky) ve Bolşeviklerin diğer rakipleri Lenin’i Almanlardan para alan bir ajan olarak suçladı. Bunun üzerine, önceleri Menşevik olan sonra Bolşeviklere daha yakın duran Leon Troçki 17 Temmuz’da Lenin'i savunan bir konuşma yaptı
- Öyle dayanılmaz bir hava yaratıldı ki artık ne siz ne de biz nefes alamıyoruz. Lenin’e ve Zinoviev’e alçakça iftiralar atılmakta. Lenin devrim için 30,yıldır mücadele ediyor. Ben 20, yıldır halkın ezilmesine karşı mücadele verdim. Bunun sonucunda Alman militarizmine karşı, nefretten başka bir duygu beslememiz söz konusu bile olamaz. Alman militarizmine karşı mücadelem nedeniyle bir Alman mahkemesi tarafından 8 ay hapis cezasına çarptırıldım. Bunu herkes bilir. Bu salonda bulunan kimse bizim Almanların paralı uşağı olduğumuzu söylemesin..
- Temmuz Günleri olarak adlandırılan ve tabandaki Bolşeviklerin başarısız ayaklanmasından sonra Lenin güvenlik nedeniyle Finlandiya’ya gider. Temmuz ayı sonunda yasadışı koşullarda yapılan (6.Kongrede) Enternasyonalistler Bolşeviklere katılır. Ekim ayında geri dönerek geçici hükümete karşı (Sovyetler iktidara!) sloganıyla silahlı bir devrime önayak olur. Hükümet üzerine düşüncelerini Devlet ve Devrim, adlı denemesinde açıklamıştır.
- Bu denemede işçiler tarafından seçilen ve yine işçiler tarafından iptal edilebilen işçi konseylerinden ya da Sovyetler'den oluşan yeni bir hükümet tarzından söz etmiştir.
- Lenin, Bolşevik Merkez Komitesi toplantılarında derhal iktidarın alınması gerektiğini vurgular ve özellikle ayaklanma konusunda ayak direyen Zinoviev ve Kamenev'e üstün gelmek için Merkez Komiteyi görevlerinden istifa etmekle tehdit eder. 16 Ekim günü yapılan Merkez Komite toplantısında (10-2) oyla ayaklanma kararı alınır.
Ekim Devrimi
- 8 Kasım’da Lenin, (Rus Sovyet Kongresi) tarafından Halk Komiserleri Konsey Başkanı (hükümet başkanı) seçildi.
- Komünizm Sovyet iktidarı ile tüm ülkeye elektriğin ulaştırılmasıdır, diyen Lenin, Rusya’nın her yerine elektrik götürülmesinin ve tarım ile sanayinin modernize edilmesinin önemini vurgulamıştır. Sanayinin modern ve ileri teknoloji üzerinde örgütlenmesinin ve kent ile kırsal arasında bağlantı sağlayacak olan elektriğin yaygınlaştırılmasının kent ile kırsal arasındaki ayrımı ortadan kaldıracağını, kırsaldaki kültür düzeyini yükseltmeye olanak sağlayacağını ve ülkenin en ücra köşelerinde bile geri kalmışlığı, cehaleti, yoksulluğu, hastalığı ve barbarlığı yok edeceğini köylülere göstermeliyiz. Herkes için ücretsiz evrensel bir sağlık sistemi kurmak, kadınlara haklarını iade etmek ve okur yazar olmayan Rus halkına okuma yazma öğretmek konularında çok hevesliydi.Ama Bolşevik hükümetinin öncelikli eylemi Rusya’yı I. Dünya Savaşı’ndan çekip kurtarmaktı.
Komünizm ve Milliyetçilik
- Lenin, emperyalizmi sert eleştiridi ve 1917 yılında kapitalist emperyalist güçlerin kontrolü altındaki ulusların koşulsuz olarak kendi kaderini tayin hakkına sahip olduğunu deklare etmişti. Ancak bu ilkenin uygulanmasında ve istediği koşullarda bir birliğin yaratılmasında başarı sağlayamamıştır.
- 1920 & 1921 yıllarında, 6 ulusal cumhuriyet (Ukrayna, Beyaz Rusya, Gürcistan, Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya Fedarasyonu) arasındaki ilişkiler açık biçimde tamamlanmış değildi. Lenin bu birliğin sosyalist, enternasyonalist ilkelere uygun şekilde gönüllülük yolu ile belirlenmesini istiyordu. Ancak Sovyetler Birliği’nin kurulması sırasında Komünist Parti saflarında yeşermeye başlayan (Rus milliyetçiliği) ile de mücadele etmek durumunda kalmıştır.
- Gürcistan’ın birliğe katılım koşullarının müzakere edildiği dönemde politikaları yürüten, iç savaş sırasında da orada görev almış olan Stalin ve Ordzhonikidze ikilisinin bağımsızlık yanlısı Gürcülere uyguladığı baskıları geç de olsa farkederek engellemeye çalışmıştır.
- Lenin bu konudaki görüşünü Ulusal sorunlar bastırılmamalı, çözülmeli. şeklinde açıklamış ve Gürcistan meselesi ile ilgili Troçki’ye ve Stalin’in hazırladığı ve sadece Ermenistan ve Azerbaycan’ın kabul ettiği Özerkleştirme Tasarısı’nın düzeltilmesi için de Kamenev’e SSCB’nin Kuruluşuyla İlgili Tasarı isimli mektubu yazmıştır.
- Sovyet projesinin Rusya Fedarasyonu’na katılma biçiminde değil, eşit cumhuriyetlerin birleşmesi biçiminde olması gerektiğini vurgulamıştır. Bu şekilde bir birliğin amacının diğer ulusların kapitalist emperyalizmden korunmasına da hizmet edeceği öngörülmüştür.
- Ancak Lenin hastalığı nedeni ile bu dönemde güçten düşmüş ve zamanla sağlığını tümden yitirmiştir. Daha önce yok etmeye söz verdiği ezen ulus şovenizmi sürece yeniden hâkim olmuş ve uluslar politikası, gönüllü olmayanların asimilasyonu politikası biçiminde işlemiştir.
NEP
Uzun yıllar süren savaş, Bolşeviklerin savaş ekonomi politikası, 1921 yılındaki kıtlık ve düşman hükümetlerin kuşatması sonucunda (Rusya) harap düşmüştü. En büyüğü (Tambov Ayaklanması) olan birçok köylü ayaklanması oldu. 1921 Mart’ında Kronstadt’da denizcilerin isyanı üzerine Lenin, savaş komünizmi politikasını sanayii ve özellikle tarımı yeniden yapılandırmak için Yeni Ekonomi Politikası (NEP) ile değiştirdi. Bu yeni politika, politik ve ekonomik gerçekliklerin tanınması üzerine inşa edilmiş ve aslında sosyalist idealden taktiksel bir geri dönüştü.1929 yılında NEP siyaseti yerini sanayileşme ve kolektivizasyona bırakacaktır..
Hayatının Son Yılları
- Lenin'in sağlığı, devrim ve savaşın getirdiği gerginlik sonucu oldukça zarar görmüş, suikast girişiminde aldığı yaralar sağlık durumunu daha da kötüye götürmüştü. Kurşun hâlâ boynunda idi ve omuriliğe yakın durduğu için, o günün tıp tekniğiyle çıkarılması mümkün değildi.
- 1922 Mayıs’ında ilk defa felç geçirerek sağ tarafı kısmen felçli kalan Lenin’in hükümetteki rolü giderek azaldı. Aynı yılın Aralık ayında geçirdiği ikinci felçten sonra aktif politikadan çekildi. 1923 Mart’ında geçirdiği üçüncü felcin sonrasında konuşma yeteneğini de yitirerek ölene kadar yatağa bağımlı kaldı.
- İlk kez felç geçirdikten sonra, hükümet ile ilgili bazı yazıları eşine dikte ettirdi. Bunların arasında en ünlüsü Lenin'in Vasiyeti’dir. Bu vasiyette, başta (Stalin) olmak üzere önde gelen komünistleri eleştiriyordu. (1922) Nisan ayından itibaren Komünist Parti’nin genel sekreteri olan Stalin'in eline sınırsız bir otoritenin geçtiğini söylemiş ve yoldaşların Stalin’i bu görevden uzaklaştırmak için bir yol aramalarını önermiştir.
- Lenin’in ölümünden sonra eşi, 1924 Mayıs’ındaki 13. Parti Kongresi’nde okunmak üzere vasiyeti Merkez Komite Sekretaryasına teslim eder. Vasiyet o dönemde partiyi yöneten Grigori Zinoviev, Lev Kamenev ve Josef Stalin'i zor durumda bırakır. Partide Lenin'in büyük otoritesi ve saygınlığı metnin örtbas edilmesi ihtimalini imkânsız kılıyordu. Ancak Leon Troçki'ye karşı iktidar mücadelesi veren Zinoviev, Kamenev ve Stalin ellerini zayıflatmak da istemiyorlardı. Bu durumda Merkez Komite toplanacak ve metnin (13. Kongre) delegelerine not tutmamaları ve metinden kongrede bahsetmemeleri şartıyla okutulmasına karar verilir.
- Lenin'in eşi Krupskaya karara karşı çıksa da sonuç değişmez. Metin delegeler tarafından ayrı ayrı okunur ve Lenin'in beklediği iddia edilen etkiyi yaratmaz. (Stalin) Genel Sekreterliğe devam eder. Vasiyetin bır kısmı ilk olarak 1926 yılında Max Eastman tarafından Amerika Birleşik Devletleri’nde yayımlandı. Troçki ise partiden tasfiye edilip sürgüne gittiği dönem içerisinde 1934 yılında metni basacaktır.
- Lenin 21 Ocak 1924 günü, 53 yaşında öldü. Lenin’in ölüm sebebi için yapılan resmî açıklama serebral arteriyoskleroz ya da dördüncü bir inme idi. Ancak Lenin’i tedavi etmeye çalışan (27 doktorun) yalnız sekizi otopsi raporunda bu sonuca vardığı için, ölümü ile ilgili başka teoriler de ortaya atıldı.
- Ölümünden hemen sonra, frengi olduğu dedikoduları yayıldı. Otopsiden sorumlu patolog Aleksey Abrikosov otopsi raporunda frengiden sözetmedi ancak bahsettiği kan damarlarındaki hasar, felç ve diğer yetersizlikler frenginin de belirtilerindendir.
- Frengi hastalığının son aşamasında ortaya çıkan lezyonlar vücudunda görülemediği için iftira olarak tahmin edilen bu söylem kesin olarak çürütülmüştür. Tarihçilerin büyük çoğunluğu ölüm sebebinin, suikast neticesi boynunda kalan kurşunun neden olduğu bir felç olduğu konusunda hemfikirdir.
- Lenin’in ölümünden üç gün sonra Petrograd şehrinin adı (Leningrad) olarak değiştirildi. Sovyetler Birliği, 1991 yılında dağıldıktan sonra şehrin adı (Sankt Petersburg) oldu.
- Lenin'in naaşının yeniden hayata döndürülmek üzere dondurulduğu iddia edilse de buna dair kaynak bulunmamaktadır. Leonid Krasin'in önerisiyle mumyalanan naaşı 27 Ocak 1924 tarihinde Moskova’da Lenin’in Mozolesi’nde daimî istirahatgâhına kondu.
Ölümünden Sonra
- Lenin'in korunan naaşı Moskova'da Kızıl Meydan'daki Lenin Mozolesi'nde sürekli olarak ziyarete açık tutulmaktadır.
Ölümünden hemen önce belirttiği, kendisi için (anıt yapılmaması) isteğine rağmen Lenin adı, ilk proleter devletin yaratılmasındaki dehası ve Stalin'in yarattığı kült nedeniyle zaman içinde dinsel tapınmaya yakın sayılacak mertebeye ulaşmıştır. 1980'lere gelindiğinde Sovyetler Birliği’nde her önemli şehrin merkezinde bir Lenin heykeli, merkeze yakın bir Lenin caddesi ya da Lenin meydanı, tüm şehre dağılmış yirmiye yakın irili ufaklı (büst ve heykel) bulunuyordu. Kolektif çiftliklere, nişanlara, buğday hibridlerine ve hatta bir asteroide Lenin’in adı verilmişti. Çocuklara anaokulu çağından itibaren (Lenin Dede) hakkında öyküler anlatılıyordu. 1930 yılında adına verilmeye başlanan (Lenin Nişanı) 431.418 kez verilmiştir.
- Kruşçev, Brejnev ve Gorbaçov'un döneminde izlenen Restorasyon ve Revizyonizm politikaları sonucu Sovyetler Birliği’nin çözülmesi, Sovyet cumhuriyetlerinde Lenin’e duyulan saygının emperyalist basın yayın organları tarafından anti komünist propaganda ile azalttırılmasına yol açmıştır.
- Ancak Sovyet döneminin eskileri için önemli olarak görülür. Ayrıca tüm dünya Marksistleri açısından fikri ve pratik lider olarak özel yer tutmaktadır. Doğu Avrupa’da bulunan heykellerin çoğu yıkılmış olsa da Rusya’da büyük bir kısmı hâlâ durmaktadır. (Leningrad) şehri orijinal adı olan Petrograd’a dönse de, çevresindeki Leningrad Oblast'ın adı değişmemiştir. Lenin’in doğum yeri olan Ulyanovsk’ta oturanlar şehrin adının yeniden Simbirsk olarak değişmesine karşı çıkarak şu ana kadar başarılı olmuşlardır. Lenin’in naaşının “toprağa” verilmesi, son yıllarda Rusya’da sürekli gündemde bir konu hâline gelmiştir.
Lenin'in Beyninin İncelenmesi
- Lenin'in beyni, vücudu mumyalanmadan önce çıkarılmıştı. Sovyet hükümeti, tanınmış Alman bilimadamı (Oskar Vogt)'u Lenin’in beynini incelemek ve “dehaya” yol açan beyin hücrelerinin yerini tespit etmekle görevlendirdi. İnceleme Vladimir Behterev'in Beyin Enstitüsü’nde yapıldı. Vogt 1929 yılında yayımladığı yazıda beynin renksiz olduğunu, küçüldüğünü, birçok bölgesinin yumuşadığını ve serebral korteksin üçüncü katmanında bazı piramidal nöronlar bulunduğunu yazmıştır.
- Ancak bu bulgunun deha ile olan ilgisi tartışma konusudur. (Vogt)’un çalışması Sovyetler tarafından yetersiz kabul edildikten sonra 1993'te bir Sovyet ekibi tarafından yeniden incelemeler yapılmış, raporlarında Lenin'in beynin kendine has özellikleri belirtilmiştir. Modern anatomi uzmanları, morfolojinin beynin çalışmasını tek başına açıklayamayacağını düşünmektedir.
Kitapları
|
|
|
|
|
|
