Yıldız kümesi
Yıldız kümeleri yıldız gruplarıdır. İki tür yıldız kümesi ayırt edilebilir: küresel kümeler, yüzlerce veya binlerce çok eski yıldızın yerçekimsel olarak bağlı olduğu sıkı gruplardır, açık kümeler, daha gevşek kümelenmiş yıldız grupları genellikle birkaç yüz üyeden daha azını içerir ve genellikle çok gençtirler. Açık kümeler, devasa moleküler bulutların galaksiden geçerken yerçekimsel etkisiyle zamanla bozulurlar, fakat kümelenme elemanları artık yerçekimsel olarak bağlı olmasalar da uzayda aynı yöne doğru hareket etmeye devam ederler; Daha sonra, bazen hareketli bir grup olarak da anılan yıldız birliği olarak bilinirler.
Küresel yıldız
Küresel yıldız kümeleri, 10 ila 30 ışıkyılı arasında yer alan bölgelere 10,000'den birkaç milyon yıldıza kadar olan küresel gruplardır. Genelde çok eski Nüfus II yıldızlarından (evrenin kendisinden yalnızca birkaç yüz milyon yıl daha genç) yıldızlarından oluşuyor - çoğunlukla sarı ve kırmızı, iki güneş kütlesinden daha az kütlelidir. Bu tür yıldızlar kümelenmeler içinde baskındır, çünkü daha sıcak ve daha büyük yıldızlar süpernova olarak patlamıştır ya da beyaz cüceler olarak sona erdirmek için gezegensel nebula safhaları yoluyla evrimleşmiştir. Yine de, yoğun iç bölgelerinde yıldız birleşmelerinin oluşturduğu düşünülen globularlarda birkaç nadir mavi yıldız vardır; Bu yıldızlar mavi dağınık olarak bilinir.
Gökadamızda, küresel kümeler, galaktik haloda, galaktik merkez etrafında, küresel olarak çok eliptik yörüngelerde dönen küresel olarak dağıtılır. 1917'de, astronom Harlow Shapley, Güneş'in galaktik merkezden küresel yıldız kümelerinin dağılımına dayanan ilk güvenilir mesafe tahminini yaptı.
1990'ların ortalarına kadar, küresel evrim teorileri, evrenin tahmini çağından daha büyük olan küresel kümelenmelerin en yaşlı üyelerine yaş verdiği için, küresel yıldızların teorileri astronomide büyük bir gizemin sebebi idi. Bununla birlikte, Hipparcos uydusunu kullanan küresel kümelere yapılan büyük ölçüde geliştirilmiş mesafe ölçümleri ve Hubble sabitinin gittikçe daha kesin ölçümleri, yaklaşık 13 milyar yıllık evren için bir yaş ve birkaç yüz milyon yıllık en eski yıldızların yaşını veren paradoksu çözdü. Gökadamızın yaklaşık 150 küresel kümelenmesi vardır. Bunlardan bazıları, Samanyolu tarafından bozulan küçük gökadalardan ele geçirilmiş olabilir. bunlardan bazıları M79 küresel kümelenmesi gibi. Bazı galaksiler globularlarda çok daha zenginler: dev eliptik galaksi M87 binden fazla içerir.
En parlak küresel yıldız kümelerinin bir kısmı çıplak gözle görülebilir, en parlak Omega Centauri, antik çağlardan beri bilinir ve teleskopik cağdan öncede yıldız olarak biliniyordu. Kuzey yarım küredeki en parlak küresel küme Herkül takımyıldızında Messier 13'tür.
Süper yıldız kümesi
Süper yıldız kümeleri, son yıldız oluşumunun çok büyük bölgeleridir ve küresel kümelenmelerin öncüleri olarak düşünülmektedir. Örnekler, Samanyolu'ndaki Westerlund 1'i içerir.
Açık kümeler
Açık kümeler, küresel kümelerden çok farklıdır. Küresel olarak dağılmış küre şeklinden farklı olarak, bunlar galaktik düzlemle sınırlıdır ve neredeyse her zaman sarmal kollarda bulunur. Bunlar genellikle genç nesillerdir, on milyonlarca yıllık bir süreye sahiptir ve birkaç milyon yıl gibi eski birkaç istisna dışında, örneğin Messier 67 (en yakın ve en çok gözlenen eski açık küme) gibi. Orion Bulutsusu gibi H II bölgelerinden oluşurlar.
Açık kümeler genellikle yaklaşık 30 ışıkyılı kadar bir bölgede birkaç yüze kadar üye içerir. küresel kümelerden çok daha az yoğun nüfuslu oldukları için, bunlar daha az sıkı bir şekilde yerçekimsel olarak bağlanırlar ve zamanla dev moleküler bulutların ve diğer kümelerin yerçekimi tarafından kesintiye uğrarlar. Küme üyeleri arasındaki yakın ilişkiler, yıldızların fırlatılmasıyla sonuçlanabileceği gibi, 'buharlaşma' olarak bilinen bir süreçtir.
En göze çarpan açık kümeler, Toros'taki Pleiades ve Hyades'dir. H+ Chi Persei'nin Çift Kümesi, ayrıca karanlık gökyüzü altında da öne çıkıyor. Açık kümeler genellikle sıcak genç mavi yıldızların egemenliğindedir, çünkü bu tür yıldızlar yıldız terimlerinde kısa ömürlü olmasına rağmen, sadece on milyonlarca yıl süren açık kümeler bu yıldızların ölmeden önce dağılma eğilimindedir.
Açık kümelere kesin mesafeler koymak, Cepheids değişken yıldızları tarafından gösterilen periyodik parlaklık ilişkisinin kalibrasyonunu sağlar ve bunlar standart mum olarak kullanılır. Sefeidler aydınlıktır ve uzak gökadalara olan mesafeleri ve Evrenin genişleme oranını (Hubble sabiti) belirlemek için kullanılabilir. Gerçekten de, açık kümelenme NGC 7790, bu tür çabalar için kritik olan üç klasik sefe değişkenine ev sahipliği yapmaktadır.
Gömülü kümeler
Gömülü kümeler, genellikle optik gözlemlere karşı geçirgen olan Yıldızlararası toz veya gazda kısmen veya tamamen kapatılmış çok genç yıldız gruplarıdır. Gömülü kümeler, bulutlar çökmeye ve yıldız oluşturmaya başladığında, moleküler bulutlarda oluşur. Bu kümelerde genellikle devam eden yıldız oluşumu vardır, bu nedenle gömülü kümeler, ilkel yıldızlar ve ana-dizilim yıldızları dahil olmak üzere çeşitli genç yıldız nesnelerine ev sahipliği yapabilir. Gömülü bir kümenin bir örneği, Orion Bulutsusu'ndaki Trapeziyum kümesidir. Ρ Ophiuchi bulutsusu (L1688) çekirdek bölgesinde, gömülü bir kümelenme vardır. Gömülü kümelenme aşaması birkaç milyon yıl sürebilir, bundan sonra buluttaki gaz yıldız oluşumu ile tükenir veya radyasyon basıncı, yıldız rüzgarları ve çıkışlar veya süpernova patlamaları ile dağılır. Genel olarak bulut kütlesinin %30'undan azı bulut dağılmadan önce yıldızlara dönüştürülür, ancak bu kesir, özellikle bulutun yoğun kısımlarında daha yüksek olabilir. Buluttaki kütle kaybıyla, sistemin enerjisi değiştirilir ve genellikle bir yıldız kümesinin bozulmasına yol açar. En genç gömülü kümeler, yıldız oluşumunun bitiminden kısa bir süre sonra dağılır. Gökadada bulunan açık kümeler, kümelenme evriminin ilk dönemlerinde hayatta kalabilen eski gömülü kümelenmelerdir. Bununla birlikte, Güneş de dahil olmak üzere, neredeyse bütün serbest gezinen yıldızlar, aslında, parçalanmış gömülü kümeler halinde doğmuşlardır.
Orta formlar
2005 yılında, astronomlar Andromeda Galaxy'da yeni bir tür yıldız kümesi keşfettiler; bu, birkaç yönden, daha az yoğun olmasına rağmen, küresel kümelenmelere çok benzer. Samanyolu'nda bu tür kümeler (genişletilmiş küresel kümeler olarak da bilinir) bilinmemektedir. Andromeda Galaxy'da bulunan üç tane M31WFS C1 M31WFS C2 ve M31WFS C3 keşfedilmiştir.
Bu yeni bulunan yıldız kümeleri, yüzlerce binlerce yıldız içerir, küresel kümelenmelere benzer bir sayıda dır. Kümeler aynı zamanda küresel karakter kümeleriyle diğer özellikleri de paylaşır, örn. yıldız popülasyonları ve metaliklikleri. Onları küresel yıldız kümelerinden ayıran şey, çok daha büyük - yüzlerce yıl boyunca - ve yüzlerce kat daha az yoğun olmalarıdır. Yıldızlar arasındaki mesafeler çok daha büyüktür. Kümelenmeler, küresel kümelenmeler ile cüce küresel galaksiler arasında bir aralığa sahiptir. Bu kümelerin oluşumu henüz bilinmemektedir, ancak bunların oluşumu, küresel kümelenmeler ile ilişkili olabilir. M31'in neden böyle kümeleri vardır, Samanyolu'nun henüz bilinmemesine rağmen. Başka bir gökada bu tür kümeleri içeriyorsa da bilinmemektedir, ancak M31'in genişletilmiş kümelere sahip tek gökada olması pek olası değildir.Başka bir kümelenme türü, şimdiye kadar yalnızca NGC 1023 ve NGC 3384 gibi merceksi gökadalarda bulunuyor. Bunlar, küresel kümelenmelere kıyasla büyük boyutlarıyla ve konak gökadalarının merkezlerinin etrafında halka şeklinde bir dağılımla karakterize edilirler. İkinci olarakta eski nesneler gibi görünüyorlar.
Yıldız kümelerinin astronomideki önemi
Yıldız kümeleri birçok astronomi alanında önemlidir. Yıldızların hepsi aynı zamanda doğduğundan, bir kümedeki tüm yıldızların farklı özellikleri yalnızca bir kitle işlevidir ve bu yüzden yıldız evrim teorileri açık ve küresel kümelenmelerin gözlemlerine dayanır.
Kümeler aynı zamanda evrenin uzaklık ölçeğini belirlemede çok önemli bir adımdır. En yakın kümelenmelerden bazıları paralaks kullanılarak ölçülen mesafeleri için yeterince yakındır. Işınlık ekseninde bilinen mutlak değerlere sahip olan bu kümeler için bir Hertzsprung-Russell Diyagramı çizilebilir. Daha sonra, benzer bir diyagram, mesafesi bilinmeyen bir küme için çizildiğinde, ana dizinin pozisyonu, ilk kümeninkiyle ve tahmini mesafeyle karşılaştırılabilir. Bu süreç, ana dizi bağlantı olarak bilinir. Bu yöntemi kullanırken kızarma ve yıldız popülasyonları dikkate alınmalıdır.
Güneş dahil olmak üzere Galaktik alanda neredeyse tüm yıldızlar başlangıçta dağılmış gömülü kümeleri olan bölgelerde doğmuştur. Bu, yıldızların ve gezegen sistemlerinin özelliklerinin, kümelenmiş ortamlardan etkilenmiş olabileceği anlamına gelir. Bu, bizim güneş sistemimiz için, kimyasal bollukların, güneş sistemimizin tarihinin başlarında yakındaki bir yıldızdan bir süpernovanın etkilerine işaret ettiği durum için geçerli gibi görünmektedir.
Terminoloji
1979'da, Uluslararası Astronomi Birliği'nin 17. genel meclisi, galaksideki yeni keşfedilen yıldız kümelerinin, galaksideki "Chhmm±ddd" konusunun ardından, h, m ve d'nin temsil ettiği C ön eki ile başlayan sembollere sahip olmasını önerdi. küme merkezinin yaklaşık koordinatları, sağa doğru yükselme saat ve dakikaları sırasıyla, sıfırlar sırasıyla sapma dereceleri derecelerini gösterir. Bir kez tayin edilen atama, sonraki ölçümler kümelenme merkezinin yerini iyileştirse bile değişmemelidir. Bu tür isimlerin ilki 1982'de Gosta Lynga tarafından verildi.
Kaynak
- ↑ "First Planet Found Around Solar Twin in Star Cluster". ESO Press Release. Arşivlenmiş 2017-12-01 özgün olarak arşivlendi. 2017-11-27 Alınmıştır.