Manisa
| Manisa | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
| Manisa Belediyesi Logosu | |||||
| Harita | |||||
| |||||
| İlin Türkiyedeki Konumu | |||||
| |||||
| İlin İlçelere Göre Dağılımı | |||||
| height=300|width=300|}} | |||||
| İnteraktif Harita | |||||
| Genel Bilgiler | |||||
| |||||
Manisa, Batı Anadolunun denize kıyısı bulunmayan fakat kıyıya en yakın ilidir. 27 08' ve 29 05' doğu boylamları ile 38 04' ve 39 58' kuzey enlemleri arasında yer alır. Doğudan Uşak ve Kütahya, Batıdan İzmir, kuzeyden Balıkesir, güneyden Aydın, güneydoğudan Denizli illeri ile çevrilidir. Yüzölçümü 13.810 km2[1] dir. Yükselti ise 50 metre ile 850 metre arasında değişmektedir. İl merkezinden doğuya gidildikçe yükselti artmaktadır.
Kökenbilim
Antik kaynaklarda şehrin kurucuları olarak, bugünkü Yunanistan’ın Teselya bölgesindeki Pelion dağı civarında yaşayan Magnetleri işaret etmektedir. Magnetler, Batı Anadoluya göç ettiklerinde önce Menderes nehri kıyısındaki Magnesia’yı, daha kuzeye giden bir koluda Sipylos dağı eteğindeki Magnesia’yı kurmuşlardır.[2][3] Sonra kurulan şehri Menderes Magnesia’sından ayırt etmek için “Magnesia ad Sipylum” adını kullanmışlardır.[4][5] Magnesia, Türk hâkimiyeti sırasında zamanla Mağnisiye, Mağnisa, Manisa şekline dönüşmüştür.[6][7] Kelime “Büyük şehir” anlamına gelmektedir.[8]
Tarihçe
Eski çağlarda, Batı Anadolu’nun Lydia-Lidya adı verilen kesiminde bulunan Manisa’nın ne zaman ve kimler tarafından kurulduğu kesin olarak bilinmiyor. Ancak MÖ. II. bine kadar çıkan bir geçmişi bulunduğu ileri sürülen şehrin ilk yerleşiminin bugünkü yerinden 7 km doğuda bulunan Yarıkkaya mevkiinde olduğu ve Tantalis adını taşıdığı, MÖ XII. yüzyılın başlarında meydana gelen büyük göç hareketleri sırasında şehrin tahrip edilerek ortadan kaldırıldığı, sonra aynı yerde Sipylos adıyla yeni bir şehrin ortaya çıktığı düşünülmektedir.Manisa dağı eteğinden Gediz ovasına bakan şehir sırasıyla Hititler, Frigler, Yunanlılar, Lidyalılar, İranlılar, Romalılar, Bizanslılar, Saruhanoğulları ve Osmanlıların hâkimiyetinde kalmıştır.
Malazgirt Meydan Muharebesinden önce birçok Türk beyinin maiyetindeki hareketli güçlerle Batı Anadolunun içlerine kadar akınlar yaptıkları, Malazgirt zaferinden sonra ise, Selçuklu otoritesi altında Anadolunun en ücra köşelerine kadar yayılıp şehir ve kasabaları ele geçirdikleri tarihçilerin genel kabulüdür.[9] 1300 senelerine doğru, Batı Anadolu’da Bizans hâkimiyetinde olmasına karşın kale ve surlara sahip bulunan ve sırf bu sebeple Türkmen hücumlarına karşı koyabilen birkaç şehirden biri Manisa’dır.[10]Bizans veKatalanların çekilmesinin ardından şehrin 1313 yılında Saruhan Bey tarafından fethedildiği bilinmektedir.[11]
Saruhan Bey, Manisa’yı başkent yapmış, topraklarını genişletmiş, donanma kurarak Yunanistan sahilleri ve Trakya kesimine seferler yapmış, çevresindeki beylik ve devletlerle ittifaklar kurmuş, donanma sayesinde elde ettiği ganimetlerle ekonomik durumu düzeltip cami, medrese, zaviye, tekke ve kütüphaneler yaptırarak Manisa’nın bir Türk İslam şehri kimliği kazanmasını sağlamıştır.[12]Yıldırım Beyazıt’ın Anadolu birliğini sağlamak amacıyla 1390 yılında giriştiği Batı Anadolu harekatı esnasında Saruhanoğlu Beyliğinin başında bulunan Hızırşah, Yıldırım’ı karşılayarak barış yoluyla Manisa’yı Osmanlılara teslim etmiş; şehre hâkim olan Yıldırım Bayezit ise şehrin doğu kesimlerinin yönetimini Hızırşah’a bırakıp, Manisa’yı da Karesi ile birleştirerek oğlu Ertuğrul’un idaresine vermiştir.
Timur'un Anadolu'ya girip Yıldırım Bayezit’i Ankara Savaşında mağlup etmesi üzerine, daha önce Timur'a sığınan Hızırşah'ın kardeşi Orhan Bey, Manisa'ya gelip bağımsızlık simgesi olarak 1403 yılında adına para bastırmıştır.Osmanlı devletinin ikinci kurucusu olarak kabul edilen Çelebi Mehmet'inAnadolu birliğini sağlamak gayesiyle 1405-1406 yıllarında giriştiği Batı harekatı sırasında Beyliğinin başında bulunduğu ve Çelebi Mehmet'in Manisa’yı alması üzerine idam edildiği bilinmektedir. Buna göre Manisa 1405'den 1919 yılındaki Yunan işgaline kadar 514 yıl Osmanlı yönetiminde kalmıştır.
Coğrafya
Yeryüzü Şekilleri
Dağlık ve sarp alanlar ilin doğu, güney ve kuzeyinde bulunmaktadır: batıya gidildikçe yükseltisi azalan dağlar, dere ve çaylarla kesilmektedir. Manisa ilinin doğu kısımları, daha doğusunda yer alan iç Anadolu geniş çanağı ile ege bölümünde yer alan Gediz ve Kumçayı ovaları arasında güneydoğu kuzeybatı eksenli bir eşikte yer almaktadır. İlin güneyindeki Bozdağlar kuzeye doğru, yani Gediz vadisi üzerine oldukça dik inmektedir. Manisa’da yeryüzü şekillerinin bütün biçimlerine rastlanabilmektedir. Fakat ağırlık il alanının %54.3 ünü kaplayan dağlarındır. İkinci sırada %27.8 ile platolar ve üçüncü sırada %17.9 ile ovalar yer almaktadır.[13]
İklim
Ege bölgesinin batı kesiminde geniş bir alanı kaplayan Manisa ilinde, batı kesimlerinde ve Gediz Nehri havzası boyunca karasal nitelikli Ege-Akdeniz iklimi hakim olmakla, özellikle doğu ve dağlık bölgelerinde İç Anadolu'nun karasal ikliminin etkileri de görülür. İlin batısından doğusuna gidildikçe, toprak, iklim ve topografya gibi çevre koşulları aşamalı olarak değişmeye başlar. Bu değişime bağlı olarak, bitki örtüsü de değişir. Bitki örtüsü batıdan doğuya doğru sırayla, ova bitkileri, makiler, ormanlar ve alpin bitkilerinden oluşur. Ancak bunların aşamaları birbirlerini düzenli bir biçimde izlemez. Dağlarda egemen bitki örtüsü ormanlar ve makilerdir.[14] İl'de ortalama sıcaklık 16.8 °C'dir. En sıcak aylar, ortalama sıcaklığın 30 °C'nin üzerine çıktığı Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarıdır. Yıllık sıcaklık ortalaması kışın (Ocak Ayı) 6 °C'nin altına düşmez. Yılda ortalama 25 gün don(lu) geçer. Yılda ortalama 107.5 gün sıcaklık 30 °C'nin üzerindedir. Ortalama olarak yılın 91 günü yağışlı geçmektedir. Yıllık ortalama yağış miktarı m² ye 750.3 kg'dır. En fazla yağış Aralık, Ocak ve Şubat aylarında görülür.[14]
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Bitki Örtüsü
Dağ kütlelerinin deniz etkisini kesmesi, Akdeniz iklimi ve karasal iklim bitki türlerinin iç içe bulunmasına neden olmaktadır. Manisa il topraklarının %46 sı orman ve makilerle kaplıdır. Geniş bir alanı kaplayan makiler dağların kuzey ve batı yamaçlarında yer alır. Ormanlar meşe, dişbudak, karaağaç, karaçam, kızılçam, ardıç, ahlât ve çınardan ibarettir. Ormanlar genelde 1000 metre üzerindeki yükseltilerde bulunur. (Bağlar ve zeytinliklerde geniş yer kaplar) İl topraklarının %39.1 i ekili ve dikili arazi, %6.6 sı çayır ve meralardan, %8 i tarıma elverişsiz alanlardan oluşur. Son yıllarda yüksek kesimlerdeki doğal bitki örtüsünü olumla anlamda etkilemek ve ekonomik fayda sağlamak amacıyla delice zeytin aşılaması, menengiçe Antep fıstığı aşılaması, ceviz, kestane, fıstık çamı yetiştiriciliği yaygınlaşmaktadır. Manisa’da bitki örtüsü bakımından farklılık gösteren bölgelerin başında Spil Dağı gelmektedir. Dağ üzerindeki Milli parkta 600 civarında bitki çeşidi belirlenmiştir. Manisa il sınırları içinde 4.3 milyon civarında zeytin ağacı ile 56 bin hektara yakın bağlık alan mevcuttur.[17]
Nüfus
| İl/İlçe merkezi | Belde/Köy | Toplam | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Manisa[18] | Toplam | Erkek | Kadın | Toplam | Erkek | Kadın | Toplam | Erkek | Kadın |
| Merkez | 301.218 | 151.689 | 149.529 | 48.018 | 24.200 | 23.818 | 349.236 | 175.889 | 173.347 |
| Ahmetli | 9.878 | 4.891 | 4.987 | 6.495 | 3.252 | 3.243 | 16.373 | 8.143 | 8.230 |
| Akhisar | 104.777 | 52.133 | 52.644 | 54.873 | 27.147 | 27.726 | 159.650 | 79.280 | 80.370 |
| Alaşehir | 47.722 | 24.127 | 23.595 | 51.388 | 25.803 | 25.585 | 99.110 | 49.930 | 49.180 |
| Demirci | 20.350 | 9.474 | 10.876 | 29.212 | 14.270 | 14.942 | 49.562 | 23.744 | 25.818 |
| Gölmarmara | 9.734 | 4.837 | 4.897 | 6.015 | 2.955 | 3.060 | 15.749 | 7.792 | 7.957 |
| Gördes | 10.411 | 5.095 | 5.316 | 20.446 | 9.944 | 10.502 | 30.857 | 15.039 | 15.818 |
| Kırkağaç | 27.350 | 17.050 | 10.300 | 19.815 | 9.794 | 10.021 | 47.165 | 26.844 | 20.321 |
| Köprübaşı | 5.267 | 2.568 | 2.699 | 4.640 | 2.295 | 2.345 | 9.907 | 4.863 | 5.044 |
| Kula | 24.713 | 12.211 | 12.502 | 22.317 | 11.048 | 11.269 | 47.030 | 23.259 | 23.771 |
| Salihli | 97.810 | 48.038 | 49.772 | 57.636 | 28.819 | 28.817 | 155.446 | 76.857 | 78.589 |
| Sarıgöl | 13.758 | 6.754 | 7.004 | 22.608 | 11.326 | 11.282 | 36.366 | 18.080 | 18.286 |
| Saruhanlı | 15.364 | 7.648 | 7.716 | 38.979 | 19.275 | 19.704 | 54.343 | 26.923 | 27.420 |
| Selendi | 6.609 | 3.309 | 3.300 | 16.039 | 8.009 | 8.030 | 22.648 | 11.318 | 11.330 |
| Soma | 76.138 | 38.203 | 37.935 | 26.504 | 13.203 | 13.301 | 102.642 | 51.406 | 51.236 |
| Turgutlu | 119.985 | 59.900 | 60.085 | 24.005 | 12.094 | 11.911 | 143.990 | 71.994 | 71.996 |
| Toplam | 891.084 | 447.927 | 443.157 | 448.990 | 223.434 | 225.556 | 1.340.074 | 671.361 | 668.713 |
Eğitim
Celal Bayar Üniversitesi, bölgenin sosyal ve kültürel beklentilerine ve gereksinimlerine cevap verecek araştırma merkezlerini de açmış ve bunları işlevsel hale getirmiştir. Bugün 5 fakültesi, 4 yüksek okulu, 15 meslek yüksek okulu, 3 enstitüsü, 9 araştırma merkeziyle 17 yerleşkede eğitim ve öğretime devam eden Celal Bayar Üniversitesi, 1156 akademik personeli, 732 idari personeli ve 26500 öğrencisiyle, Ege Bölgesi'nin en büyük 3 üniversitesinden biridir.Simge olarak Manisa Lalesi (Anemon)'ni alan üniversite, bu simge ile sevgi, bilgi ve gelişmeyi geçmişten geleceğe taşımayı temsil etmektedir.
Kültür
Manisa Tarzanı
Asıl adı Ahmet Bedevi olan Manisa Tarzanı'nın nüfus kayıtlarındaki ismi Ahmeddin Carlak'tır. 1888'de Bağdat'da doğup Türk ordusunda askerlik yapan Carlak, daha sonra milli mücadeleye katıldı, kırmızı şeritli İstiklal Madalyası ile onurlandırıldı. Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında Manisa'ya gelip yerleşen Bedevi, sessiz garip bir insandı. Belediyede süpürgeci olarak göreve başladı, bahçıvan yardımcısı, itfaiye eri olarak çalıştı. Manisa'yı yeşillendirmek için tüm gayretiyle çalışan Bedevi, dayanılmaz sıcaklarda önce atlet ve kısa pantolon, sonraları yaz kış demeden siyah şortla dolaşmaya başladı. Manisa Tarzanı denilen çevre lideri, Spil'de kulübede yaşamaya başladı, 31 Mayıs 1963'te yaşamını yitirdi.
Mesir Macunu
Kanuni Sultan Süleyman’ın annesi Manisa’da hastalandığında saray doktorları bir türlü tedavi edemezler ve sonunda Sultan,41 çeşit baharatın karışımından hazırlanan mesir macunuyla şifa bulur. Padişah'ta olayı kutlamak için kalan macunu halka dağıtır. Bu olayda gelenekselleşir ve "Mesir Festivali" olarak kutlanır. Mesir şenliği 471(2011 yılında) yıldır Manisa’da devam edip yaşatılmaktadır.
Müzeler
- Manisa Müzesi 29 Ekim 1937 tarihinde açılmıştır. Bazı bölümler de yetersiz kalınca 1972 yılındaki restorasyon çalışmalarından sonra yapılan düzenlemeyle, imarethane bölümü arkeolojik eserlere, medrese bölümü ise etnografik eserlere ayrılmıştır.Müzenin diğer bir önemli özelliği, Lidya Krallığı’nın başkenti Sardes Örenyeri’nde 1958 yılından beri sürdürülen kazılarda bulunan eserlerin burada sergilenmesidir. Arkeoloji bölümünde bronz çağdan Bizans dönemi sonuna kadar lahitler, mezar taşları, mozaikler, toprak kaplar, heykeller, büstler, cam ve fildişi objeler sergilenmektedir. Ayrıca Sardes Örenyeri’nden çıkarılan eserlerin ve mozaiklerin yer aldığı Sart salonu, antik çağ altın takıları, gümüş eşyaları ve oyun takımları örnekleri ile antik çağdan Osmanlı dönemine kadar uzanan döneme ait altın, gümüş ve bronz sikkelerin yer aldığı hazine odası ayrı bir çekiciliğe sahiptir.[19]
- Kula Kenan Evren Etnografya Müzesi Manisa’nın Kula İlçesindedir. 7. Cumhurbaşkanımız Kenan Evren’in Kula İlçesinde doğduğu ev kamulaştırılmış ve Etnografya Müzesi olarak düzenlenmiştir. Halen özel müze statüsü ile Kula Belediye Başkanlığı sorumluluğunda bulunmaktadır.
Turizm
- Manisa Kalesi Manisa’nın hemen güneyindeki Spil Dağı’nın kuzey yamaçlarında kalıntıları görülen kale dış kale ve iç kale olmak üzere iki bölümden meydana gelmiştir. Yapım tarihi bilinmemekle beraber 13. yüzyıl başlarına tarihlenebilir. Kale Bizans mimarisinin genel özelliği olan tuğla hatıllı moloz taş örgü tekniği ile yapılmıştır.
- Dış kale 4.5 km olan ve 13 kule ile tahkim edilen dış kalenin yedi kapısından ikisine ait kalıntılara ulaşılmıştır.
- İç kale Beşgen bir plana sahip olduğu için “Sandık Kale” olarak adlandırılmıştır. Surları yedi kule ile tahkim edilmiştir. Girişi güney yönündeki dar bir kapıdan sağlanmıştır.
- Yoğurtçu Kalesi: Manisa merkeze 20 km kadar uzaklıkta, Uzunburun Köyü yakınlarındadır. Gediz Vadisi’ne hakim bir konumda bulunan kalenin 12.yüzyıl sonları veya 13.yüzyıl başlarında yapılmış olması muhtemeldir.
Camiler Kiliseler Sinagoglar
- Ulu Camii ve Külliyesi (Manisa-Merkez)
- Çeşnigir Camii (Manisa-Merkez)
- İvaz Paşa Camii (Manisa-Merkez)
- Hatuniye Camii ve Külliyesi (Manisa-Merkez)
- Sultan Camii ve Külliyesi (Manisa-Merkez)
- Muradiye Camii ve Külliyesi (Manisa-Merkez)
- Dilşikar Hatun Camii ve Külliyesi (Manisa-Merkez)
- Paşa Camii ve Hamamı (Akhisar)
- Yeni Camii ve Külliyesi (Akhisar)
- Şeyh Sinan Camii (Alaşehir)
- Yıldırım Bayezid Camii (Alaşehir)
- St. Jean Kilisesi (Alaşehir)
- Şahuban Camii (Gölmarmara )
- Halime Hatun Camii ve Külliyesi (Gölmarmara)
- Kurşunlu Camii (Kula)
- Sinagog (Salihli)
- Ayn-i Ali Camii (Manisa-Merkez)
- İbrahim Çelebi Camii (Manisa-Merkez)
- Lala Paşa Camii (Manisa-Merkez)
- Derviş Ali Camii (Manisa-Merkez)
- Alaybey Camii (Manisa-Merkez)
- Sarabat Camii (Manisa-Merkez)
- Hüsrev Ağa Camii (Manisa-Merkez)
- Akhisar Ulu Camii (Manisa-Akhisar)
- Soma Darkale Minareli Camii (Manisa-Soma)
Türbeler
- Saruhan Bey Türbesi: (Manisa-Merkez)
- Revak Sultan Türbesi: (Manisa-Merkez)
- Yedi Kızlar Türbesi: (Manisa-Merkez)
- 22 Sultanlar Türbesi: (Manisa-Merkez)
- Tabduk Emre Türbesi : (Kula)
Yerel Etkinlikler
| Etkinlik Adı | Konum | Tarih | Düzenleyen Kurum |
|---|---|---|---|
| Geleneksel Deve Güreşleri | Ahmetli | 02 Mart | Gökkaya Belediye Başkanlığı |
| Manisa Mesir Festivali | Merkez | 21-23 Mart | Manisa Valiliği - Belediye Başkanlığı
Manisa’yı Mesir’i Tanıtma ve Turizm Derneği |
| Kırkağaç Çam Mesiri | Kırkağaç | Mayıs 2.Haftası | Kırkağaç Belediye Bakanlığı |
| Çilek ve Kültür Sanat Festivali | Köprübaşı | 17-19 Mayıs | Köprübaşı Kaymakamlığı - Belediye Başkanlığı Kütüphane Mem |
| ÇAĞLAK FESTİVALİ VE ZEYTİN ŞENLİKLERİ | Akhisar | Mayıs 3.Haftası | Akhisar Belediye Başkanlığı |
| MANİSA TARZANI ÇEVRE GÜNLERİ FESTİVALİ | Merkez | 31 Mayıs – 05 | Haziran Manisa Belediye Başkanlığı |
| KARAELMAS KÜLTÜR VE SANAT FESTİVALİ | Soma | Haziran 1.Haftası | Soma Belediye Başkanlığı |
| BÖREZ KÖYÜ KİRAZ FESTİVALİ | Gördes | Haziran | Gördes Kaymakamlığı |
| ULUDERBENT KİRAZ KÜLTÜR VE SANAT FESTİVALİ | Alaşehir | Haziran | Uluderbent Belediye Başkanlığı |
| PINAR KÖYÜ KİRAZ FESTİVALİ | Selendi | Haziran 2.Haftası | Selendi Kaymakamlığı |
| ADALA ŞEFTALİ VE KÜLTÜR ŞENLİĞİ | Salihli | Temmuz 2.Haftası | Adala Belediye Başkanlığı |
| KAVUN KARPUZ FESTİVALİ | Gölmarmara | Temmuz 4.Hafta – Ağustos 1. Hafta | Gölmarmara Belediye Başkanlığı |
| TAYTAN ÜZÜM VE KÜLTÜR ŞENLİĞİ | Salihli | 09-10 Ağustos | Taytan Belediye Başkanlığı |
| BAĞBOZUMU ŞENLİKLERİ | Saruhanlı | 07 Eylül | Saruhanlı Belediye Başkanlığı |
| SARIGÖL SULTANİYE ÜZÜM FESTİVALİ | Sarıgöl | Ağustos | Sarıgöl Kaymakamlığı - Belediye Başkanlığı |
| BAĞBOZUMU ŞENLİKLERİ | Turgutlu | 01-07 Eylül | Turgutlu Belediye Başkanlığı |
| CİRİT FESTİVALİ | Selendi | 03 Eylül | Selendi Belediye Başkanlığı |
| YUNUS EMRE’Yİ ANMA ETKİNLİKLERİ | Kula | Eylül 1.Haftası | Kula Belediye Başkanlığı-Kamu Kurumları |
| SİNEMA GÜNLERİ | Demirci | Eylül 2. Haftası | Demirci Belediye Başkanlığı |
| GENCER YAĞLI PEHLEVAN GÜREŞİ ŞENLİĞİ | Ahmetli | 04 Ekim | Ahmetli Belediye Başkanlığı |
| KÜLTÜR ŞENLİKLERİ | Ahmetli | 06 Ekim | Ahmetli Belediye Başkanlığı |
| BAĞDATLI SULTAN ALEVİ KÜLTÜRÜNÜ TANITMA VE KÜLTÜR ŞENLİĞİ | Kula | Ekim 2.Haftası | Encekler Köyü Muhtarlığı |
| ŞİİR İKİNDİLERİ | Salihli | Kasım | Salihli Belediye Başkanlığı |
| Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı [20] | |||
Kardeş şehirler
Üsküp, Makedonya[21]
Prijedor, Bosna ve Hersek
İngolstadt, Almanya
Güzelyurt, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti[22]
Kaynakça
- ↑ "Manisa Yüzölçümü 13.810 km2". 22 Kasım 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ↑ "Manisa Tarihi Kaynak sayfa". 22 Kasım 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ↑ Adıgüzel, İ (2006). Osmanlı Döneminden Manisada Eğitim Kurumları(Bildiri),, sayfa2, Manisa: Manisa Şehri Bilgi Şöleni Bildirileri, CBÜ Kültür ve Spor Kulübü Derneği,.
- ↑ Acun, H (1999). Manisada Türk Devri Yapıları, sayfa 4, Ankara: TTK Yayınları.
- ↑ Emecen, F (2006,). Tarihin İçinde Manisa, sayfa1, Manisa: Manisa Belediyesi Kültür Yayınları.
- ↑ (2005) Manisa Valiliği, Manisa Belediyesi,, sayfa 6-11, Manisa: Manisayı Mesiri Tanıtma ve Turizm Derneği Ortak yayını.
- ↑ Uluçay, Ç; Gökçen İ (1939). Manisa Tarihi Resimli Ay Matbaası, İstanbul, sayfa 9.
- ↑ Emecen, F (1989). XVI.. Asırda Manisa Kazası,, sayfa 15, Ankara: TTK Yayınları.
- ↑ Eravcı, H.M; Korkmaz M (1999). Saruhanoğulları ve Osmanlı Klasik Döneminde Manisada Yaşayan Kültürel İzleri, sayfa 1, Manisa: Manisa Valiliği Yayını.
- ↑ Emecen, F (1989). XVI. Asırda Manisa Kazası, sayfa 17, Ankara,: TTK Yayınları.
- ↑ Emecen F., age s:17, Uluçay Ç., Gökçen İ. Age s:22, Eravcı, H.M., Korkmaz M. Age, s:16-17
- ↑ Emecen F. Age s:18, Eravcı, H.M., Korkmaz M. Age, s:13
- ↑ "Yeryüzü Şekilleri". 23 Kasım 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ↑ 14,0 14,1 "Manisa Maddesi Kaynak sayfa". 23 Kasım 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ↑ http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=MANISA
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Manisa
- ↑ "Bitki Örtüsü". 23 Kasım 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ↑ "Türkiye İstatistik Kurumu 2012 Adrese Dayalı veri tabanı". 23 Kasım 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ↑ "Manisa Müzesi". 23 Kasım 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ↑ "Kültür ve Turizm Bakanlığı yerel etkinlikler". 23 Kasım 2012 tarihinde erişilmiştir.
- ↑ "Üsküp Resmi Sitesi". © 2006-2009 City of Skopje. http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69. Erişim tarihi: 2009-07-14.
- ↑ Kardeş Belediyeler, Güzelyurt Belediyesi, Erişim tarihi: 26 Ağustos 2012.
Dipnot
- age adı gecen eser diye kullanılmıştır