Çad
Çad Cumhuriyeti | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
Marş:
| |||||
 Çad 'nın Konumu (koyu mavi) | |||||
 | |||||
| Başkent ve en büyük şehir | N'Djamena 12°06′N 16°02′E / 12.100°N 16.033°E | ||||
| Resmi diller | |||||
| Etnik gruplar (2010) | |||||
| Demonim(ler) | Chadian | ||||
| Hükümet | Üniter dominant-parti başkanlık Cumhuriyeti (de jure) Tek parti rejimi totaliter altında diktatörlük (de facto)[1] | ||||
• Başkan | Idriss Déby | ||||
| Haroun Kabadi | |||||
| Yasama organı | Ulusal Meclis | ||||
| Bağımsızlık | |||||
• Fransa dan | 11 Ağustos 1960 | ||||
| Alan | |||||
• Toplam | 1,284,000 km2 (496,000 sq mi)[2] (20.) | ||||
• Su (%) | 1.9 | ||||
| Nüfus | |||||
• 2015 tahmini | 13,670,084[3] | ||||
• 2009 nüfus sayımı | 11,039,873[4] | ||||
• Yoğunluk | 8.6/km2 (22.3/sq mi) | ||||
| GDP (PPP) | 2017 tahmini | ||||
• Toplam | $31.768 milyar[5] (123.) | ||||
• Kişi başına | $2,607[5] (150.) | ||||
| GDP (nominal) | 2017 tahmini | ||||
• Toplam | $11.579 milyar[5] (130.) | ||||
• Kişi başına | $950[5] (151.) | ||||
| Gini (2011) | 43.3[6] orta | ||||
| HDI (2015) | 🔺 0.396[7] düşük · 186. | ||||
| Para birimi | Orta Afrika CFA frangı (XAF) | ||||
| Saat dilimi | UTC+1 (WAT) | ||||
| Sürüş tarafı | sağ | ||||
| Alan kodu | +235 | ||||
| Internet TLD | .td | ||||
Çad (
i/tʃæd/; Arapça: تشاد Tashād; Fransızca: Tchad ingilizceye göre belirgin söyleniş [tʃad]), resmi olarak Çad Cumhuriyeti (Arapça: جمهورية تشاد Jumhūrīyat Tshād; Fransızca: République du Tchad lit. "Republic of the Chad"), Orta Afrika'da karasal bir ülkedir. Kuzeyinde Libya, doğusunda Sudan, güneyinde Orta Afrika Cumhuriyeti, güneyinde Kamerun ve Nijerya, batısında Nijer tarafından sınırlanmıştır. Afrika açısından bölgeye göre en büyük beşinci ülkedir.
Çad'ın çeşitli bölgeleri vardır: kuzeyde çöl bölgesi, merkezde kurak bir Sahel kuşağı ve güneyde daha verimli bir Sudanian Savanna bölgesi. Ülkenin adını aldığı Çad Gölü, Çad'daki en büyük sulak alan ve Afrika'nın ikinci büyük şehridir. Başkent N'Djamena en büyük şehridir.
Chad'in resmi dilleri Arapça ve Fransızcadır. Çad, 200'den fazla farklı etnik ve dilsel gruba ev sahipliği yapmaktadır. Çad'ın en popüler dini İslam'dır (%55), bunu Hıristiyanlık takip eder (%40).
M.Ö. 7. binyıldan itibaren, insan toplulukları çok sayıda Chadian havzasına taşındı. MS 1. bin yılın sonunda, Çad'ın Sahelian şeridinde bir dizi eyalet ve imparatorluk yükseldi ve düştü, her biri bölgeden geçen Saharan ticaret yollarını kontrol etmeye odaklandı. Fransa bölgeyi 1920 yılında fethetti ve Fransız Ekvator Afrika'sının bir parçası olarak dahil etti. 1960'da Chad, François Tombalbaye liderliğinde bağımsızlık elde etti. Müslümanların kuzeyindeki politikalarına karşı artan kızgınlığı, 1965'te uzun süren bir iç savaşın patlamasıyla sonuçlandı. 1979'da isyancılar başkentini fethetti ve güneydeki egemenliğe son verdi. Ancak, isyancı komutanlar Hissène Habré'nin rakiplerini yenmesine kadar kendi aralarında savaştı. 1990 yılında general Idriss Déby tarafından devrildi. 2003'ten bu yana Sudan'daki Darfur krizi sınırın ötesine döküldü ve yüzlerce binlerce Sudanlı mültecinin doğudaki Çad'daki kamplarda ve çevresinde yaşadığı ulusun istikrarını bozdu. Koloni kaynaklarının çıkarılması için bir alan olarak küresel politik ekonomiye eşit olmayan bir şekilde dahil etme (öncelikli olarak pamuk ve ham petrol), geleneksel bir iktisadi sistem olan Chadian sanayileşmesinin gelişimini teşvik etmemekte ya da teşvik etmemektedir ve yerel tarımsal üretimi desteklememektedir. Çadların çoğunluğu günlük belirsizlik ve açlık içinde yaşıyor.
Birçok siyasi parti aktif olmasına rağmen, iktidar, Cumhurbaşkanı Déby ve siyasi partisi Yurtsever Kurtuluş Hareketi'nin ellerinde sıkıca tutuyor. Çad, siyasi şiddet ve tekrarlayan darbe girişimiyle boğuşuyor. Çad, dünyanın en fakir ve en yozlaşmış ülkelerinden biridir; Çoğu bölge yoksulluk içinde geçim kaynağı olan çobanlar ve çiftçiler olarak yaşar. 2003'ten beri, ham petrol, geleneksel pamuk endüstrisinin yerini alarak, ülkenin başlıca ihracat gelir kaynağı haline gelmiştir.
Coğrafya, iklim ve çevre
1,284,000 kilometre karelik alanı ile (496,000 metrekare), Chad dünyanın en büyük 22. ülkesidir. Peru'dan biraz daha küçük ve Güney Afrika'dan biraz daha büyüktür. Çad kuzey Afrika'da, 7° ve 24°N enlemleri ile 13° ve 24°E arasında uzanmaktadır.
Çad, kuzeyinde Libya, doğusunda Sudan, batısında Nijer, Nijerya ve Kamerun ve güneyinde Orta Afrika Cumhuriyeti tarafından sınırlanmıştır. Ülkenin başkenti, en yakın liman olan Douala, Kamerun'dan 1.060 kilometre (660 mil) uzaklıktadır. Denizden ve ülkenin büyük ölçüde çöl iklimine olan mesafeden dolayı, Çad bazen "Afrika'nın Ölü Kalbi" olarak anılır.
Baskın fiziksel yapı kuzeyde ve doğuda ennedi Platosu ve Tibesti Dağları ile sınırlanmış geniş bir havzadır ve deniz seviyesinden 3,414 metre (11,201 ft) yüksekliğe ulaşan durağın bir yanar dağ olan Emi Koussi'yi içermektedir. Ülkenin adını aldığı ve daha sonra adını "göl" anlamına gelen Kanuri kelimesinden alan Çad Gölü, 7000 yıllık Çad Havzası'ndan 330.000 kilometre karelik (130.000 sq mi) işgal eden muazzam bir gölün kalıntılarıdır. 21. yüzyılda sadece 17,806 kilometrekareyi (6,875 m 2) kapsıyor ve yüzey alanı mevsimsel dalgalanmalara maruz kalmasına rağmen, göl Afrika'nın en büyük ikinci sulak alanı.
Bölgenin uzun çimleri ve geniş bataklıkları, kuşlar, sürüngenler ve büyük memeliler için elverişli kılar. Çad'ın başlıca nehirleri - Chari, Logone ve kolları - güneydeki güney savanlardan Çad Gölü'ne doğru akmaktadır.
İklim
Her yıl intertropikal cephe olarak bilinen tropik bir hava durumu sistemi güneyden kuzeye doğru Çad'ı geçerek güneyden mayıs ayından ekim ayına kadar süren ıslak bir mevsimi ve Şahel'de hazirandan eylül ayına kadar devam ediyor. Yerel yağış miktarındaki değişiklikler üç ana coğrafi bölgeyi oluşturmaktadır. Sahara ülkenin kuzeyinde üçüncü sırada yer almaktadır. Bu yağıştaki yıllık çökeltiler 50 milimetrenin (2.0 inç) altındadır; Sadece arada sırada spontan palmiye korusu hayatta kalır ve bu oluşumlar sadece Yengeç Dönencesi'nin güneyinde bulunur.
Sahara, Çad'ın merkezinde bir Sahel kuşağına ulaşır; yağış miktarı yılda 300 ila 600 mm (11,8 ila 23,6 inç) arasında değişmektedir. Sahel'de dikenli çalılar (çoğunlukla akasya) bir bozkır yavaş yavaş Çad'ın Sudan bölgesinde Doğu Sudanian savana güney yol verir. Bu yağışte yıllık yağış miktarı 900 mm'nin üzerindedir (35.4 inç).
Yaban Hayatı
Çad'ın hayvan ve bitki hayatı, üç iklim bölgesine karşılık gelir. Saharan bölgesinde, tek flora, vahaların hurma bahçeleridir. Sahelian bölgesinde avuç içi ve akasya ağaçları yetişir. Güney veya Sudanik bölgesi, otlatma için uygun geniş çayırlar veya çayırlardan oluşur. 2002 yılı itibariyle en az 134 tür memeli, 509 kuş türü (354 tür sakin ve 155 göçmen) ve ülke çapında 1.600'den fazla bitki türü vardı.
Filler, aslanlar, bufalo, su aygırı, gergedanlar, zürafalar, antiloplar, leoparlar, çitalar, sırtlanlar ve birçok yılan türü burada bulunsa da, en büyük etobur popülasyonları 20. yüzyılın başlarından beri büyük ölçüde azalmıştır. Özellikle ülkenin güneyindeki Zakouma Milli Parkı gibi alanlarda bulunan fil avcılığı, ciddi bir sorundur. Ennedi Platosu'ndaki hayatta kalan Batı Afrika timsahlarının küçük bir grubu, bugün Sahara'da bilinen son kolonileri temsil ediyor.
Yaygın ormansızlaşma, akasya, baobab, hurma ağaçları ve palmiye ağaçları gibi ağaçların yok olmasına neden olmuştur. Bu ayrıca vahşi hayvanlar için doğal yaşam alanı kaybına neden olmuştur; Bunun başlıca nedenlerinden biri de insan yerleşimlerini artırarak avcılık ve hayvancılıktır. Aslan, leopar ve gergedan gibi hayvanların popülasyonları önemli ölçüde düştü.
Sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek için Güneydoğu Çad'daki Zakouma Ulusal Parkı (ZNP), Siniaka-Minia ve Aouk rezervindeki çiftçiler, tarım-pastoralcılar ve kırcılar arasındaki ilişkileri geliştirmek için Gıda ve Tarım Örgütü tarafından çabalar sağlanmıştır. Ulusal koruma çabalarının bir parçası olarak çölün ilerleyişini kontrol etmek için 1.2 milyondan fazla ağaç yeniden düzenlenmiştir. Bu da, arap zamkını üreten akasya ağaçlarından ve meyve ağaçlarından elde edilen maddi getiri sayesinde yerel ekonomiye yardımcı olmaktadır.
Avlanma, özellikle karlı fildişi endüstrisine yönelik fillerden ve Zakouma gibi milli parklarda bile bekçilerin hayatlarını tehdit etme tehdidinden dolayı ülkede ciddi bir sorundur. Filler, parkların içinde ve çevresinde sürülerde organize kaçak avlanma ile katledilmektedir. Sorun, parkların yetersiz kalması ve kaçak avcılar tarafından birkaç gardiyanın katledilmesi gerçeğiyle daha da kötüleşmektedir.
Demografi
Çad'ın ulusal istatistik kurumu, tarafından belirlene ülke nufusu 2015'teki sayımda 13,630,252 ile 13,679,203 veya 13,670,084 arasında, orta projeksiyon olarak öngördü; Orta projeksiyona dayalı olarak, kentsel alanlarda 3,212,470 kişi yaşamakta ve kırsal alanlarda 10.457.614 kişi yaşamaktadır. Ülke nüfusu geniştir: tahmini %47.3'ü 15 yaşın altındadır. Doğum oranı, her bir kişi başına 42.35 doğum, ölüm oranı ise 16.69 olarak tahmin edilmektedir. Yaşam beklentisi 52 yıldır.
Çad'ın nüfusu eşit dağılmamış. Saharan Borkou-Ennedi-Tibesti Bölgesi'nde yoğunluk 0.1/km2 (0.26/sq mi), ancak Logone Occidental Bölgesi'nde 52.4/km2'dir (136/sq mi). Başkentte daha da yüksektir. Ülkenin nüfusunun yaklaşık yarısı, topraklarının beşte ikisinde yaşamakta ve bunu en yoğun nüfuslu bölge yapmaktadır.
Kentsel yaşam, nüfusu çoğunlukla ticaretle uğraşan başkentte yoğunlaşmıştır. Diğer büyük şehirler ise nüfusları ve ekonomik aktiviteleri hızla artan ancak hızla büyüyen Sarh, Moundou, Abéché ve Doba'dır. 2003'ten bu yana 230.000 Sudanlı mülteci, savaş karşıtı Darfur’dan doğu Çad’a kaçtı. Doğudaki iç savaş nedeniyle yerinden edilen 172.600 Çingene ile bu, bölge toplulukları arasında gerginliğin artmasına neden oldu.
Çok eşlilik yaygındır, bu tür evlilik yaşayan kadınların %39'u yaygındır. Bu eşlerin evlilik konusunda kabul edilemez olduğunu belirtmediği sürece, çok eşliliğe otomatik olarak izin veren yasa tarafından onaylanır. Kadına yönelik şiddet yasak olsa da, aile içi şiddet yaygındır. Kadın sünneti de yasaktır, ancak uygulama gelenekte yaygın ve köklüdür; Çadlı kadınlarının %45'i, Araplar, Hacereliler ve Ouaddayalılar arasındaki en yüksek oranla (%90 veya daha fazla) prosedürden geçmektedir. Sara (%38) ve Toubou (%2) arasında daha düşük oranlar bildirilmiştir. Kadınlar, eğitim ve öğretimde eşit fırsatlardan yoksundur ve bu durum, nispeten az sayıdaki resmi-sektör işinde rekabet etmelerini zorlaştırmaktadır. Fransız yasalarına dayanan mülk ve miras kanunları, kadınlara karşı ayrımcılık yapmamakla birlikte, geleneksel pratisyenlere göre, yerel liderler en miras davalarını erkeklerin lehine karara bağlamaktadır.
Şehirleşme
Etnik gruplar
Çad, farklı sosyal yapılar yaratan 200'den fazla farklı etnik gruba sahiptir. Sömürge yönetimi ve bağımsız hükümetler ulusal bir toplumu dayatmaya teşebbüs etmişlerdir, ancak çoğu Çadlı için yerel ya da bölgesel toplum yakın aile dışında en önemli etki olmaya devam etmektedir. Yine de, Çad'ın insanları yaşadıkları coğrafi bölgeye göre sınıflandırılabilir.
Güneyde, temel sosyal birim kökeni olan, ülkenin ana etnik grubu olan Sara gibi yerleşik insanlar yaşıyor. Sahel'de yerleşik halklar, ülkenin ikinci büyük etnik grubu olan Araplar gibi göçmenlerle birlikte yan yana yaşarlar. Kuzeyde, çoğunlukla Toubous olmak üzere göçebeler yaşıyor.
Diller
Çad'ın resmi dilleri Arapça ve Fransızca'dır, ancak 100'den fazla dil ve lehçe konuşulmaktadır. Gezici Arap tüccarların ve yerel topluluklardaki yerleşik tüccarların oynadığı önemli rol nedeniyle, Çadlılar Arapça bir lingua franca haline geldi. Çad, 25 Mart 2014'te hala beklemede olan bir üye devlet olarak Arap Birliği'ne katılmak için başvuruda bulundu.
Din
Çad, dinsel olarak farklı bir ülkedir. Pew Research Center'dan 2010 yılında yapılan tahminler, nüfusun %55.7'sinin Müslüman, %22.5'inin Katolik ve %17.6'sının Protestan olduğunu göstermektedir. Müslümanlar arasında %48'i Sünni, %21'i Şii, %4'ü Ahmadi %23'ü sadece Müslüman. Nüfusun küçük bir kısmı yerli dinleri uygulamaya devam ediyor. Animizm, ifadesi son derece spesifik olan çeşitli atası ve yer odaklı dinleri içerir. İslam çeşitli yollarla ifade edilir; Örneğin, Müslüman Çingene mensuplarının %55'i Sufi emirlerine aittir. Hıristiyanlık, Çad'a Fransız ve Amerikan misyonerleri ile geldi; Çadlılar İslam'da olduğu gibi, Hıristiyanlık öncesi dini inançların yönleriyle eşitler. Müslümanlar büyük ölçüde kuzey ve doğu Çad'da yoğunlaşmıştır ve animistler ve Hıristiyanlar esas olarak güney Çad ve Guéra'da yaşamaktadır. Anayasa, laik bir devlet sağlar ve din özgürlüğünü garanti eder; Farklı dini topluluklar genellikle problemsiz olarak var olurlar.
Ülkedeki Müslümanların çoğunluğu ılımlı bir İslamiyet (Sufizm) taraftarıdır. Onun en yaygın ifadesi Tijaniyah, sıradan Afrika dini unsurları içeren Çadlılar Müslümanların %35'inin izlediği emirdir. Ülkenin Müslümanlarının küçük bir azınlığı, bazı durumlarda, Suudi odaklı Selefi hareketlerle ilişkilendirilebilecek daha köktenci uygulamalara sahiptir.
Roma Katolikleri, ülkenin en büyük Hıristiyan mezhebini temsil ediyor. Nijerya merkezli "Kazananlar Şapeli" dahil olmak üzere Protestanların çoğu, çeşitli Hıristiyan gruplarıyla bağlantılıdır. Ülkede Bahai ve Yehova'nın Şahitlerinin dini toplulukları da var. Her iki inanç da 1960'da bağımsızlıktan sonra ortaya çıkmış ve bu nedenle ülkede “yeni” dinler olarak kabul edilmektedir.
Çad, hem Hıristiyan hem de İslami grupları temsil eden yabancı misyonerlere ev sahipliği yapmaktadır. Sudan, Suudi Arabistan ve Pakistan başta olmak üzere gezgin Müslüman vaizler de ziyaret ediyor. Suudi Arabistan finansmanı genellikle sosyal ve eğitim projelerini ve geniş cami inşaatını desteklemektedir.
Hükümet ve politika
Çad'ın anayasası, siyasi sisteme hakim cumhurbaşkanının başkanlık ettiği güçlü bir yürütme organı sağlıyor. Cumhurbaşkanı, başbakanı ve kabine atama yetkisine sahip olup, hâkimlerin, generallerin, il yetkililerinin ve Çad'ın para-statal firmalarının başkanlarının atanması üzerinde önemli etkilere sahiptir. Ciddi ve acil tehdit durumunda, cumhurbaşkanı Ulusal Meclis ile istişare ederek olağanüstü hal ilan edebilir. Başkan beş yıllık bir dönem için halk oylaması tarafından doğrudan seçilir; 2005 yılında anayasal dönem sınırları kaldırılmış ve bir cumhurbaşkanının önceki iki dönem sınırının ötesinde iktidarda kalmasına izin verilmiştir. Güney ve muhalif kişiliklerin hükümette temsil edilmesine rağmen, Déby'nin önemli danışmanlarının çoğu Zaghawa etnik grubunun üyeleridir.
Hukuk sistemi
Chad'in hukuk sistemi Fransız medeni hukukuna ve ülke geleneksel yasalarına dayanmakta olup, ikincisi kamu düzenine veya anayasal eşitlik garantilerine müdahale etmemektedir. Anayasanın yargı bağımsızlığı güvencesine rağmen, cumhurbaşkanı en önemli yargı görevlilerini belirliyor. Hukuk sisteminin en yüksek yargı alanı olan Yargıtay ve Anayasa Konseyi, 2000 yılından bu yana tam olarak faaliyete geçmiştir. Yüksek Mahkeme, cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilen bir baş yargıç ve cumhurbaşkanı ve Ulusal Meclis tarafından tayin edilen 15 konseyden oluşur. Anayasa Mahkemesi dokuz yıllık dönemlere seçilen dokuz yargıç tarafından yönetilmektedir. Anayasa Mahkemesi mevzuat, antlaşma ve uluslararası anlaşmaların gözden geçirilme yetkisine sahiptir.
Parlamento
Ulusal Meclis mevzuat yapar. Kurum, yılda üç kez toplanan dört yıllık dönemler için seçilen 155 üyeden oluşur. Meclis her yıl düzenli olarak iki kez, Mart ve Ekim aylarında başlar ve başbakan tarafından çağrıldığında özel oturumlar düzenleyebilir. Milletvekilleri her iki yılda bir Ulusal Meclis başkanını seçerler. Başkan 15 gün içinde yeni geçirilen yasaları imzalar veya reddetmelidir. Ulusal Meclis, başbakanın hükümet planını onaylamalı ve başbakanı, güven oylaması olmayan çoğunluk oyu ile istifaya zorlayabilir. Ancak, Ulusal Meclis yürütme organının programını bir yıl içinde iki kez reddederse, cumhurbaşkanı Meclise dağıtabilir ve yeni yasama seçimleri için çağrıda bulunabilir. Uygulamada cumhurbaşkanı, büyük çoğunluğu elinde bulunduran partisi olan Yurtsever Kurtuluş Hareketi (MPS) aracılığıyla Ulusal Meclis üzerinde önemli ölçüde etkide bulunuyor.
Siyasi partiler
1992'de muhalefet partilerinin yasallaşmasına kadar Déby'nin MPS'si Çad'daki tek yasal parti oldu. O zamandan beri 78 kayıtlı siyasi parti aktif hale geldi. 2005 yılında, muhalefet partileri ve insan hakları örgütleri, seçim kampanyasında seçmen kayıtlarındaki yaygın usulsüzlükler ve hükümet tarafından bağımsız medya organlarının sansürü nedeniyle Déby'nin üçüncü bir dönem için yeniden seçilebilmesini sağlayan anayasa referandumunun boykotunu destekledi. Muhalifler sandıkların bir farz olduğu ve onları boykot ettikleri için muhabirler 2006 cumhurbaşkanlığı seçimlerini salt bir formalite olarak değerlendirdiler.
İç muhalefet ve dış ilişkiler
Déby, liderlik çatışmalarıyla derinden bölünmüş ama onu devirmek niyetinde birleşmiş grupların silahlı muhalefetiyle karşı karşıyadır. Bu güçler, 13 Nisan 2006'da başkente saldırdı, ancak sonuçta kovuldu. Çad'ın en büyük yabancı nüfusu, ülkede 1000 asker bulunan Fransa'dır. Déby, isyancıları kovmaya yardım etmek için Fransızlara güveniyor ve Fransa, bölgesel istikrarın tamamen çökmesi korkusuyla Çadlılar ordusunun lojistik ve istihbarat desteğini veriyor. Bununla birlikte, 1999 yılında Amerikan Exxon şirketine petrol sondaj hakkı verilmesiyle Franco-Chadian ilişkileri ortadan kaldırıldı.
Yolsuzluk
Çad, Barış Fonu (FFP) tarafından başarısız bir eyalet olarak listeleniyor. 2007 yılında Chad, başarısız durum endeksinde yedinci en yüksek puanı aldı. O zamandan beri trend her yıl artmaktadır. Chad, 2012'nin başarısız devlet endeksinde (Sudan'ın arkasında) dördüncü en yüksek puana sahipti ve 2013 itibariyle beşinci sırada yer aldı.
İdari bölümler
2012'den beri Çad 23 bölgeye ayrılmıştır. Çad'ın bölgelerdeki alt bölümü, hükümet, önceki 14 valiliği ortadan kaldırdığında, ademi merkeziyet sürecinin bir parçası olarak 2003 yılında meydana geldi. Her bölgeye başkanlık atanan bir vali başkanlık ediyor. Valiler bölgelerdeki 61 bölümü yönetir. Bölümler, sırasıyla 446 kantondan oluşan 200 alt-valilike ayrılmaktadır.
Kantonların meclis başkanları tarafından değiştirilmesi planlanıyor, ancak yasal ve düzenleyici çerçeve henüz tamamlanmadı. Anayasa, ademi merkeziyetçi hükümeti yerel halkın kendi gelişiminde aktif bir rol oynamaya mecbur etmesini öngörüyor. Bu bağlamda anayasa, her bir idari alt bölümün seçilmiş yerel meclisler tarafından yönetileceğini, ancak yerel seçimlerin yapılmadığını ve 2005 için planlanan ortak seçimlerin tekrar tekrar ertelendiğini beyan etmektedir.
Askeri
Geçtiğimiz birkaç on yıl boyunca Çad'da çok sayıda asi grubu vardı. 2007 yılında, Birleşik Cephe Demokratik Değişim veya FUC askerlerini Kabil Ordusu'na entegre eden bir barış anlaşması imzalandı. Çad'daki ya da MDJT'deki Adalet ve Demokrasi Hareketi de 2003'te Cumhurbaşkanı Idriss Déby'yi devirmek için hükümet güçleriyle çatıştı. Buna ek olarak, Çad'ın doğusunda silahlı helikopterler kullanarak öldüren, Hartum'un Janjaweed isyancıları ile çeşitli çatışmalar oldu. Şu anda Direniş Kuvvetleri Birliği veya UFR, Çad hükümetiyle savaşmaya devam eden bir isyancı gruptur. 2010 yılında UFR'nin 6.000 erkek ve 300 aracı tahmin eden bir gücü olduğu bildirildi.
İnsan hakları
Çad'da eşcinsel eylemler yasadışı ve 15 ila 20 yıl hapisle cezalandırılabilir. Aralık 2016'da Çad, hem erkek hem de kadın aynı cinsiyetten cinsel aktiviteyi 111 ile 1 arasında bir oyla suç sayan bir yasa çıkardı.
Ekonomi
Birleşmiş Milletler İnsani Gelişme Endeksi, Çad'ı dünyanın en yoksul yedinci ülkesi olarak görüyor ve nüfusun %80'i yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Kişi başına düşen GSYİH (Satınalma gücü paritesi) 2009 yılında 1,651 ABD doları olarak tahmin edildi. Çad, Orta Afrika Devletleri Merkez Bankası, Orta Afrika Gümrük ve Ekonomik Birliği (UDEAC) ile Afrika'daki İş Hukukunun Uyumlaştırılması Organizasyonunun bir parçasıdır. (OHADA).
Çad'ın para birimi CFA frangıdır. 1960'larda Çad'ın Madencilik sektörü sodyum karbonat veya karbonat üretti. Biltine Eyaletinde altın taşıyan kuvars raporları da bulunmaktadır. Ancak, iç savaş yılları yabancı yatırımcıları korkuttu; Chad 1979 ve 1982 yılları arasında terk edenler, yakın zamanda ülkenin geleceğine olan güvenlerini yeniden kazanmaya başladılar. 2000 yılında petrol sektöründeki büyük doğrudan yabancı yatırımlar ülkenin ekonomik beklentilerini artırmaya başladı.
Çad'ın nüfusunun %80'inden fazlası geçim kaynağı için geçimlik tarım ve hayvan yetiştiriciliğine dayanmaktadır. Yetiştirilen mahsuller ve sürülerin yerleri yerel iklim tarafından belirlenir. Bölgenin en güneydeki %10'unda, ülkenin en bereketli ekinleri yer alır ve zengin sorgum ve darı verimi vardır. Sahel'de sadece darı ekmekleri yetişir ve bunlar güneyden çok daha düşük verimle büyür. Öte yandan, Şahel büyükbaş hayvan sürüleri, keçiler, koyunlar, eşekler ve atlar için idealdir.
Petrol endüstrisinin gelişmesinden önce, pamuklu sanayi ve işgücü piyasası ihracat gelirlerinin yaklaşık %80'ini oluşturuyordu. Tam rakamlar mevcut olmamasına rağmen, pamuk birincil ihracat olmaya devam etmektedir. Dünya pamuk fiyatlarındaki düşüş ile zayıflayan büyük pamuk şirketi olan Cotontchad'ın rehabilitasyonu Fransa, Hollanda, Avrupa Birliği ve Uluslararası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası (IBRD) tarafından finanse edildi. kısmen veya tamamen devletin sahip olduğu veya yönettiği kuruluş artık özelleştirilmesi bekleniyor. Pamuk dışında Sığır ve Sakız Araplarada baskındır.
Eğer Çad bir istikrar sürekliliğini sürdürürse, yabancı yatırımlar geri dönecek, ama Cumhurbaşkanı İdris Deby'yi iktidara getirecek son başarılı darbeden 24 yıl sonra bile yatırımcılar hala Çad'a yatırım yapmaktan çekiniyorlar.
İnsani durum
Birleşmiş Milletler'e göre, Çad 2001'deki kriz insanları etkilendi. 2008'den itibaren Çad ülkesi Sudan'ın Darfur bölgesinden 280.000'den fazla mülteciye, 55.000'den fazla Orta Afrika Cumhuriyeti ve 170.000'den fazla mülteciye, ülke içinde yerlerinden edilmiş kişilere ev sahipliği yapıyor.
2008 yılının Şubat ayında, N'Djamena savaşı sonrasında, BM İnsani İşler Genel Sekreteri John Holmes, krizin insani yardımı hayat kurtaran yardım sunma kabiliyetini olumsuz etkileyeceğini "aşırı endişe" verici şeklinde dile getirdi. Yarım milyon fazlası muhtaclar, bunların çoğu - ona göre - hayatta kalmaları için insani yardımlara şiddetle bağımlıdır. BM sözcüsü Maurizio Giuliano, Washington Post'a şunları söyledi: "Eğer yardımları yeterli düzeyde sağlamayı başaramazsak, insani kriz insani bir felaket olabilir." Ayrıca, Çocukları Kurtarmak gibi örgütler, yardım işçilerinin öldürülmesi nedeniyle faaliyetlerini askıya almıştır.
Altyapı
Taşıma
İç savaş, ulaşım altyapısının gelişmesini engelledi; 1987'de Çad, sadece 30 kilometre (19 mil) asfalt yollara sahipti. Ardışık yol rehabilitasyon projeleri, ağın 2004 yılına kadar 550 kilometreye çıkarılmasını sağlamıştır. Bununla birlikte, yol ağı sınırlıdır; yollar genellikle yılın birkaç ayı için kullanılamaz. Chad, kendi başına demiryolları bulunmadığı için, Kamerun'daki demiryolu sistemine, Çad ihracatının taşınması ve Douala limanına ve buralardan ithal edilmesine büyük ölçüde bağlıdır.
Hava taşımacılığı
2013 itibarıyla Chad'in yaklaşık 59 havalimanı vardı, bunlardan sadece 9 tanesi pisti açıldı. Uluslararası bir havalimanı, başkente hizmet etmekte ve Paris'e ve birkaç Afrika şehrine düzenli uçuş hizmeti vermektedir.
Demiryolları
20. yüzyılın başlarında Çad Gölü yakınlarında bir demiryolu sistemi geliştirildi. 21. yüzyılda, Çad ve Çin İnşaat Mühendisliği İnşaat Şirketi ek demiryolu altyapısı inşa etmek için 7 milyar dolarlık bir sözleşme yapmayı kabul etti. Şu anda Libya ve Sudan'a demiryolu bağlantıları var.
Enerji
Çad'ın enerji sektörü, başkentin %15'ine güç sağlayan ve ulusal nüfusun sadece %1,5'ini kaplayan kısmı devlet kontrolünde Chad Water ve Electric Society (STEE) tarafından yıllarca kötü yönetime maruz kaldı. Çoğu Çadlı enerji için odun ve hayvan gübresi gibi biyokütle yakıtları yakar.
ExxonMobil, güney Çad'da bir milyar varil olarak tahmin edilen petrol rezervlerini geliştirmek için 3,7 milyar dolarlık yatırım yapan Chevron ve Petronas'ın bir konsorsiyumuna liderlik ediyor. Petrol üretimi 2003 yılında, Güney petrol sahalarını Kamerun Atlantik kıyısındaki terminallere bağlayan bir boru hattının (Dünya Bankası tarafından finanse edilen) tamamlanmasıyla başladı. Yardımının bir koşulu olarak, Dünya Bankası petrol gelirlerinin %80'inin kalkınma projelerine harcanması gerektiğinde ısrar etti. Ocak 2006'da Dünya Bankası, Çad hükümeti bu miktarı azaltan yasaları geçtiğinde kredi programını askıya aldı. 14 Temmuz 2006'da Dünya Bankası ve Çad, Hükümeti'nin harcamalarının %70'ini öncelikli yoksulluk azaltma programlarına harcadığı bir mutabakat anlaşması imzaladı.
Telekomünikasyon
Telekomünikasyon sistemi, devlet telefon şirketi SotelTchad tarafından sağlanan sabit telefon hizmetleri basit ve pahalıdır. Dünyadaki en düşük telefon yoğunluğu oranlarından biri olan Çad'in yalnızca 14.000 sabit telefon hattı hizmet veriyor.
Gateway Communications, bir Pan-Afrika toptan bağlantısı ve telekomünikasyon sağlayıcısı Çad'da varlığını sürdürüyor. Eylül 2013'te Chad'in Mesajlar ve Bilgi ve İletişim Teknolojileri Bakanlığı (PNTIC), ülkenin fiber optik teknolojisi için bir ortak aradığını açıkladı.
Cep telefonları
Eylül 2010'da yaygınlık oranı, 10,7 milyonluk bir nüfus tahminine göre %24,3 olarak tahmin edildi. Çad, bir ülkenin bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişim düzeyini belirleyen bir gösterge olan Dünya Ekonomik Forumu'nun Ağ Hazırlık Endeksi'nde (NRI) son sırada yer aldı. Çad, 2013 yılında 142'den 2014 NRI sıralamasında toplam 148'de sıraladı.
Medya
Çad'in televizyon izleyicisi N'Djamena ile sınırlıdır. Tek televizyon istasyonu devlete ait olan Télé Tchad,dir. Radyoda 13 özel radyo istasyonu ile çok daha büyük bir erişim var. Gazeteler miktar ve dağıtım bakımından sınırlıdır ve ulaşım maliyetleri, okur yazarlık oranları ve yoksulluk nedeniyle dolaşım rakamları küçüktür. Anayasa, ifade özgürlüğünü savunurken, hükümet bu hakkı düzenli olarak kısıtladı ve 2006'nın sonunda medyada bir önceki sansür sistemini yürürlüğe koymaya başladı.
Eğitim
Eğitimciler, ülkenin dağınık nüfusu ve ebeveynlerin çocuklarını okula göndermek için belirli bir isteksizlik nedeniyle ciddi zorluklarla karşı karşıya. Katılım zorunlu olsa da, çocukların sadece yüzde 68'i ilkokula devam etmekte ve nüfusun yarısından fazlası okuma-yazma bilmemektedir. Yüksek eğitim N'Djamena Üniversitesi'nde verilmektedir. Yüzde 33'te, Çad Sahra altı Afrika'nın en düşük okur-yazarlık oranlarından birine sahiptir.
2013 yılında ABD'deki Çalışma Bakanlığı'nın Çocuk İşçiliğinin En Kötü Biçimleri hakkındaki Bulguları, 5 ila 14 yaş arasındaki çocukların okula devam oranının %39 gibi düşük olduğunu bildirmiştir. Bu durum ayrıca çocuk işçiliği meselesi ile de ilgili olabilir. Raporda ayrıca, 5 ila 14 yaş arasındaki çocukların %53'ünün çocukların çalıştığı ve 7 ile 14 yaş arasındaki çocukların %30'unun iş ve okulu birleştirdiği belirtilmektedir. Daha yeni bir DOL raporunda,reşit olmayan çocukları istihdam eden büyük bir tarımsal faaliyet olarak sıraladı.
Kültür
Çesitli halklar ve diller nedeniyle Çad, zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Çad hükümeti Çad Ulusal Müzesi ve Çad Kültür Merkezi'ni açarak Çad kültürünü ve ulusal geleneklerini aktif olarak destekledi. Yıl boyunca altı ulusal bayram yaşanıyor ve hareketli tatiller arasında Paskalya Pazartesi'nin Hıristiyan bayramı ve Eid ul-Fitr, ≠Eid ul-Adha ve Eid Milad Nnabi'nin Müslüman bayramları yer alıyor.
Müzik
Çad'ın müziğinde, bir çeşit yay arpı gibi bir dizi sıra dışı enstrüman içerir; kakaki, uzun bir teneke boynuz; ve hu hu, hoparlör olarak sukabağı kullanan telli bir enstrümandır. Diğer enstrümanlar ve onların kombinasyonları belirli etnik gruplarla daha bağlantılıdır: Sara ıslık, balafon, harp ve kodjo davullarını tercih eder; ve Kanembu, davul seslerini flüt benzeri enstrümanlarla birleştiriyor.
Mutfak
Darı, Çad boyunca ana besin maddesidir. Soslara batırılmış hamur topları yapmak için kullanılır. Kuzeyde bu yemek alysh olarak bilinir; güneyde, biya olarak. Balık genellikle, salanga (güneşte kurutulmuş ve hafifçe tütsülenmiş Alestes ve Hydrocynus) veya banda (füme büyük balık) olarak hazırlanmış ve satılmaktadır. Carcaje, hibiscus yapraklarından elde edilen popüler bir tatlı kırmızı çaydır. Kuzeyde bulunmayan alkollü içecekler, güneyde popülerdir. Burada insanlar millet birası, kırmızı darıdan bildik bili-bili ve beyaz darıdan bir biraraya geldikleri yerlerdir.
Edebiyat
Diğer Sahel ülkelerinde olduğu gibi, Çad'da edebiyat en iyi bilinen yazarlarını etkileyen ekonomik, politik ve ruhsal bir kuraklık gördü. Çadlı yazarlar sürgün ya da gurbetçi durumdan yazmak zorunda kalıyor ve politik baskı ve tarihsel söylem temalarının hakim olduğu edebiyat ürettiler. 1962'den beri, 20 Çadlı yazar 60 eser kurgu yazmıştır. En tanınmış uluslararası yazarlar arasında Joseph Brahim Seïd, Baba Moustapha, Antoine Bangui ve Koulsy Lamko bulunmaktadır. 2003 yılında Çad'ın tek edebi eleştirmeni Ahmat Taboye, Çad'ın edebiyatının uluslararası ve gençlerin yanı sıra Çad'ın yayın evleri ve tanıtım yapısının eksikliğini telafi etmek için Anthologie de la littérature tchadienne'i yayınladı.
Film
Çad film endüstrisinin gelişimi, iç savaşın yıkımları ve tüm ülkede yalnızca bir tane var olan sinemaların yokluğundan rahatsız oldu. İlk Çad filmi olan Docudrama Bye Bye Africa 1999 yılında Mahamat Saleh Haroun tarafından yapıldı. Daha sonraki filmi Abouna eleştirmenlerce beğendi ve Daratt, 63. Uluslararası Venedik Film Festivali'nde Büyük Jüri Özel Ödülü'nü kazandı. 2010 filmi A Screaming Man, 2010 Cannes Film Festivali'nde Jüri Ödülü'nü kazanarak, Haroun'un ilk Canli lider yarışmasına katılması için ilk Çad yönetmenini kazandı. Issa Serge Coelo, Çad'ın diğer iki filmi Daresalam ve DP75: Tartina City'yi yönetti.
Spor
Futbol, Çad'ın en popüler sporudur. Ülkenin milli takımı uluslararası yarışmalar sırasında yakından takip ediliyor ve Çadlı futbolcular Fransız takımları ile oynadılar. Basketbol ve serbest stil güreşleri yaygın bir şekilde uygulanmaktadır; ikincisi, güreşçilerin geleneksel hayvanların üzerine koyduğu ve kendilerini tozla kapladığı bir formdur.
Kaynak
Dış bağlantılar
- Hükümet
- Genel
- "Chad". Dünya Factbook (gerçekler kitabı). Merkezi İstihbarat Ajansı.
- Çad ülke çalışması Kongre Kütüphanesinden
- Çad GovPubs tarafından sağlanan web kaynakları Kolorado Üniversitesi-Boulder Kütüphaneleri
- Çad Curlie'de (DMOZ’ya göre)
- Çad profili BBC News,den
Chad Wikimedia Atlası- Çad için Anahtar Gelişim Tahminleri Uluslararası Vadeli İşlemler den