Alfabe
| Alfabe |
|---|
|
| Mustafa Kemal Atatürk 20 Eylül 1928'de, Kayseri'deki Cumhuriyet Halk Fırkası önünde, halka yeni Türk harflerini öğretirken |
| Genel Bilgiler |
|
|
| Modern Türk alfabesi orkhonique yazılmış Türkçe olarak Türk kelimesi |
Abece veya yabancı kökenli karşılığıyla alfabe, her biri dildeki bir sese karşılık gelen harfler dizisidir. "Abece" kelimesi, Türkçedeki ilk üç harfin okunuşundan oluşur.Benzer biçimde Fransızca kökenli Alphabet'den dilimize geçen "alfabe" sözcüğü, eski Yunancadaki ilk iki harf olan "alfa" ile "beta"nın okunuşundan gelir.
Türk alfabesinde 29 harf bulunur Aşagıdaki Tabloda Verilmiştir.
| Türk Alfabesi Yazı Karakterleri | |||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Büyük Harf | A | B | C | Ç | D | E | F | G | Ğ | H | İ | I | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
| Kücük Harf | a | b | c | ç | d | e | f | g | ğ | h | i | ı | j | k | l | m | n | O | ö | p | r | s | ş | t | u | ü | v | y | z |
Alfabeye dayalı (sesçil) diller "fonogram kullanan diller" Alfabeyi oluşturan her bir elemanın genelde bir anlamı olmaz, sadece çıkarılması gerekli sesi belirtir ve ancak diğer harflerle yan yana geldiğinde belli bir anlam kazanır. Dünyadaki dillerin büyük çoğunluğu, alfabe ile yazılır. Resimvarî karakterler kullanılarak yazılan diller "ideogram kullanan diller" Böyle dillerde genelde her simge, bir nesneyi tanımlar ve görece çok az tanım iki veya fazlası karakterle ifade edilir. Örnek: Çince, Japonca.
Abecenin[1] doğuşu, yazının doğuşuyla eş zamanlıdır ve Sümerlere yani günümüzden 5000 yıl önceye tarihlenir. Bilindiği üzere buna çivi yazısı adı verilir. Çivi yazısına benzer simgelerle Sümerler'i takip eden (Asur, Babil, Elam, Akad, Hitit vs.) birçok Mezopotamya uygarlığı dillerini kâğıda, taşa, toprağa dökmüşlerdir.Çivi yazısının ardından Eski Mısır'da hiyeroglifler ortaya çıkmıştır. İlk çıkışındaki kullanım özellikleriyle ideogramatik yazı mantığı taşımaktadır.Bu iki abece türü yanında bir de Ege Adaları kökenli, günümüzde hala çözülememiş, linear a ve linear b diye birbirinin devamı iki alfabe ile Maya Uygarlığı kökenli Kolomb öncesi Güney Amerika alfabeleri vardır.
Modern alfabenin kökeni, Fenikelilere dayanmaktadır. Fenikeliler, bu alfabeyi Mısır alfabesinden esinlenerek oluşturmuşlardır. Fenike alfabesi, Fenikelilerin tüccar olmasının da yardımıyla bütün Akdeniz çevresine yayılmıştır. Arapların, Yunanların, İbranilerin ve Latinlerin alfabeleri hep Fenike alfabesinden türemiştir.
Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Alfabeler
Türkler, ilk olarak milli bir alfabe olan Orhun alfabesini kullanmışlardır. Daha sonra Uygur alfabesi olarak anılacak olan Sogd alfabesini kullandılar. İslamiyetle birlikte Arap alfabesi yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Rusya, Orta Asya Türklerinin alfabesini Kiril alfabesine çevirmiştir. Türkiye, 1928'de Latin alfabesini kullanmaya başlamıştır. Bugün Türkler arasında en yaygın alfabe, Latin ve Kiril alfabeleridir. Karay Türkleri gibi Yahudi Türk toplumları, İbrani alfabesini de kullanmışlardır.
Ülkelerin kullandığı alfabeler
Abjads: Arap alfabesi , Arap ve Latin alfabeleri , İbranî ve Arap alfabeleri
Abugidas: North Indic , South Indic , Thaana , Ethiopic , Ethiopic and Arabic
Logographic+syllabic: Pure logographic , Mixed logographic and syllabaries , Featural-alphabetic syllabary + limited logographic Featural-alphabetic syllabary
| Alfabe | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z | |
| Latince [2] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | V | X | Y | Z | |||
| Arbëresh dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Y | Z | |
| Arnavutça [3] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Y | Z | |
| Azeri Türkçesi | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Y | Z | |
| Berberi | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | Q | R | S | T | U | W | X | Y | Z | |||
| Beyaz Rusça [5] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Y | Z | |||
| Kelt Britanya dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | V | X | Y | Z | |||
| Dalecarlia dili | A | B | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | X | Y | |||
| Eski İngilizce | A | B | C | D | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | X | Y | Z | |||
| Esperanto | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Z | ||||
| Faroe dili | A | B | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Y | |||||
| Friuli dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | Z | ||||
| Galce [28] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Y | ||||||
| Galiçyaca [33] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Z | ||||
| Guaraní [14] | A | E | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Y | ||||||||
| Hausa dili [30] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | R | S | T | U | W | Y | Z | ||||
| Hırvatça [7] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Z | ||||
| İzlandaca | A | B | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Y | ||||
| İrlandaca [16] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | L | M | N | O | P | R | S | T | U | ||||||||
| İskoç Gaelik dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | L | M | N | O | P | R | S | T | U | ||||||||
| İtalyanca [17] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | Z | |||||
| Kalaallisut dili | A | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | |||||||
| Kashubi dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Y | Z | |||
| Kırım Tatarcası | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | Y | Z | ||
| Korsikaca [31] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | Z | ||||
| Lehçe [22] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Y | Z | |||
| Letonca [18] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Z | ||||
| Litvanca [19] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Y | Z | |||
| Malagaş dili | A | B | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | V | Y | Z | |||||
| Maltaca [20] | A | B | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Z | ||
| Māori dili [34] | A | E | G | H | I | K | M | N | O | P | R | T | U | W | ||||||||||||
| Mohawk dili [35] | A | E | H | I | K | N | O | R | S | T | W | Y | ||||||||||||||
| Kuzey Samice | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Z | ||||
| Pan-Nijer dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | Y | Z | ||
| Pinyin [32] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | W | X | Y | Z | |
| Portekizce [23] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Z | |||
| Romani dili [29] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z | |||
| Rumence | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z | |||
| Sardunya dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z | |||
| Shona dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | Y | Z | |||
| Sırpça [7] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Z | ||||
| Sicilya dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | Z | ||||
| Slovence | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | Z | ||||
| Somalice | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | Q | R | S | T | U | W | X | Y | |||
| Sorb dili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Y | Z | |||
| Swahili | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | Y | Z | ||
| Tetun dili | A | B | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z | ||||
| Tonga dili | A | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | S | T | U | V | ||||||||||
| Türkçe | A | B | CÇ | D | E | F | GĞ | H | I | J | K | L | M | N | OÖ | P | R | SŞ | T | UÜ | V | Y | Z | |||
| Vietnamca [26] | A | B | C | D | E | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Y | ||||
| Volapük | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Y | Z | ||
| Walloon dili [27] | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | |
| Wolof dili | A | B | C | D | E | F | G | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | W | X | Y |
Yukarıdaki tabloda resmî olarak Latin alfabesinin tüm 26 harfini içermeyen dilleri listelemektedir. 53 alfabelik bu listede hepsi tarafından kullanıl.:
| Harf | G | H | M | O | R | S | L | F | P | U | B | D | K | C | J | V | Z | Y | X | Q | W |
| Alfabe sayısı | 52 | 52 | 52 | 52 | 52 | 52 | 50 | 49 | 49 | 49 | 48 | 48 | 44 | 42 | 41 | 39 | 39 | 31 | 22 | 20 | 17 |
Kaynakça
- ↑ http://tr.wikipedia.org/wiki/Alfabe
- ↑ İngilizce alfabesi ve önceki telekomünikasyon standartlarından türetilmiş ASCII'yi temel alan ISO/IEC 646 standartına göre