I. Ahmed
| Ahmed I احمد اول | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Osmanlı İmparatorluğu Sultanı Kayser-i Rûm İki kutsal caminin hizmetkârı Osmanlı halifesi | |||||
 | |||||
| 14. Osmanlı İmparatorluğu (Padishahı) | |||||
| 22 Aralık 1603 – 22 Kasım 1617 | |||||
| 23 Aralık 1603 | |||||
| Öncel | III. Mehmed | ||||
| Halefi | I. Mustafa | ||||
| Doğum | Nisan 1590 Manisa Sarayı, Manisa, Osmanlı imparatorluğu | ||||
| Ölüm | 22 Kasım 1617 (27) yaşında Topkapı Sarayı, İstanbul, Osmanlı imparatorluğu | ||||
| defin | Sultan Ahmed Camii, İstanbul | ||||
| Hanımları | Kösem Sultan Mahfiruz Hatun | ||||
| Konular | Aşağı Bakınız | ||||
| |||||
| Hanedan | Osmanlı | ||||
| Baba | III. Mehmed | ||||
| Anne | Handan Sultan | ||||
| Din | Sunni Islam | ||||
| Tughra |  | ||||
I. Ahmed (Osmanlı Türkçesi: احمد اول Aḥmed-i evvel; Türkçe: I. Ahmed; Divan Edebiyatı'ndaki mahlasıyla Bahtî; 18 Nisan 1590[1], Manisa – 22 Kasım 1617, İstanbul), 14. Osmanlı padişahı ve 93. İslâm halifesidir. Sultan III. Mehmed ve Handan Valide Sultan'ın oğludur. Sancağa gitmeyip tahta çıkan ilk Osmanlı padişahıdır.
Şehzadeliği
I. Ahmed 18 Nisan 1590 tarihinde babası Şehzade Mehmed'in sancak beyi olduğu Manisa şehrinde doğdu. Annesi Handan Valide Sultan'dır. 1595 yılına gelindiğinde dedesi III. Murad vefat edince babası III. Mehmed ile beraber İstanbul'a geldi. Kendisinden önce Selim, Cihangir ve Mahmud isminde üç ağabeyi daha olan Şehzade Ahmed ve ikinci eş durumunda olan annesi Handan Sultan bir güçsüz konumdaydılar. Fakat Şehzade Selim ve Şehzade Cihangir'in erken ölümü ile Şehzade Mahmud en büyük şehzade olarak Veliaht ilan edildi. Fakat Şehzade Mahmud'un annesi olan Halime Sultan'ın müneccime oğlunun tahta çıkması konusunda soru sorduğu mektup Safiye Sultan'ın eline geçince, muhtemelen Handan Sultan ile de iş birliği yapan Safiye Sultan torununu öldürmesi için oğlu Sultan Mehmed'i ikna etti. Tahta kast edebileceği yönünde dedikoduların artması üzerine III. Mehmed'in emriyle 7 Haziran 1603 günü Şehzade Mahmud dairesinde boğduruldu. Böylece hiç umut yokken Şehzade Ahmed'e tahtın yolu açıldı. Aradan 6 ay kadar geçtikten sonra da babası Sultan Mehmed aniden hayatını kaybetti.[2]
Şehzade Ahmed kendisini yetiştiren annesi sebebiyle oldukça dindar bir padişah olarak bilinir ve yaptırdığı Sultan Ahmet Camii de bunun bir nişanesi sayılabilir.
Saltanatı
Babası III. Mehmed'in vefatı üzerine hemen ertesi gün apar topar vuku bulan cülus töreni 22 Aralık tarihinde ya da 21 Aralık 1603 Pazar günü sabahı gerçekleşmiştir. Nasıl ki babası kendinden evvelki sultanlara nazaran en genç yaşta hayatını kaybetmiş hükümdar ise I. Ahmed de o vakte kadar babasının vefatıyla tahta geçenlerin arasındaki en genç hükümdardır. Eyüp Sultan'da kılıç kuşanarak tahta geçen ve I. Süleyman'dan sonraki padişahlar içinde devlet işleriyle yoğun şekilde uğraşan ilk padişah olarak kabul edilen I. Ahmed ilk yıllarında daha pasif bir padişahlık sürdürdü.[2]
Saltanatının ilk iki yılı
I. Ahmed tahta çok küçük yaşta çıktığı için yarı naibe rolüyle Handan Sultan oğlu için bir öğretici oldu. Bu konuda Leslie Peirce, Handan Sultan'ın oğlu döneminde çok güçlü biri olduğunu ve tecrübesiz oğlu için zihinsel anlamda pek çok şeyi aşıladığını ve geri planda devleti yönettiğini varsaymaktadır. Oğlu üzerinde etkili olan annesinin etkisiyle sultan Ahmed ilk iş olarak tahta çıkışından 19 gün sonra büyük bir alayın refakatinde Safiye Sultan'ı Eski Saray'a göndertti. Böylece devleti kötü yönde etkileyen bir ekip de saraydan uzaklaştırılmış oldu. Sonraki diğer kararlarında da annesinin etkili olduğu açıktır.[2]
Sultan I. Ahmet tahta geçtiği sırada Avusturya Savaşı devam ediyordu. Osmanlı kuvvetleri Belgrad'dan Budin'e doğru ilerlemekteydi. Peşte (25 Eylül 1604) ve Hatvan kaleleri savaş yapılmadan kolaylıkla ele geçirildi. Osmanlı ordusu ilerleyerek Budin'in kuzeyinde bulunan Vaçkalesini ele geçirdi (16 Ekim 1604). Osmanlı Ordusu, Sultan I. Ahmet'in buyruğu üzerine Belgrad üzerinden Budin'e yürüdü. 29 Ağustos 1605'te Estergon Kalesi kuşatıldı ve tam karşısındaki Ciğerdelen kalesi fethedildi. 8 Eylül'de Vişegrad, 19 Eylül'de Saint Thomas (Tepedelen) kaleleri fethedildi. 3 Ekim 1605'te ise Estergon Kalesi teslim alındı.[2]
12 Kasım 1605 günü annesini kaybeden I. Ahmed için yeni akıl alacağı kişi Derviş Paşa olmuştu. Devam eden zorlu seferler Osmanlı Devleti'nin belini bükünce artık paşalar diğer devletler ile daha iyi ilişkiler kurma yoluna girmek isteyecektir.
Zitvatorok Antlaşması
Osmanlılar da, Avusturyalılar da art arda yapılan bunca savaştan dolayı sosyal ve ekonomik yönden çok yıpranmışlardı. Daha önce yapılan barış görüşmelerinden bir sonuç çıkmamıştı. Ancak 11 Kasım 1606'da Estergon-Komorom arasında Zitva suyunun Tuna Irmağına döküldüğü yerde imzalanan Zitvatorok Antlaşmasıyla barış sağlandı.[2]
Antlaşmaya göre Eğri, Estergon, Kanije kaleleri Osmanlılarda, Raab (Yanıkkale) ve Komarom kaleleri Avusturyalılarda kalacaktı. Avusturya bir kereye mahsus olmak üzere 200.000 altın savaş tazminatı ödeyecekti. Avusturya Arşidükü protokolde Osmanlı Padişahına eşit sayılacak ve Osmanlı padişahı Avusturya Arşidüküne yazışmalarda Kutsal-Roma İmparatoru (Sezar/Kayser) unvanıyla hitap edecek, her üç yılda bir karşılıklı armağanlar gönderilecekti. Avusturya'nın Macaristan için ödemekte olduğu yıllık 30.000 altın vergi ise kaldırılacaktı. Zitvatorok Antlaşması, Osmanlıların lehine gibi görünse de Osmanlı Devleti artık eski gücünde değildi. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti'nin Avusturya karşısındaki üstünlüğü sona ermiş, siyasi dengeler Osmanlı aleyhine bozulmaya başlamıştır. Bu barış antlaşmasının Osmanlı Devleti'nin imzalandığı en istifadeli antlaşma olduğu kabul edilmektedir.[2]
Dönemindeki Önemli Olaylar
Anadolu beyliklerinin en uzun ömürlülerinden birisi olan Ramazanoğulları Beyliği, Yavuz Sultan Selim döneminde 1514 yılından sonra ise Osmanlılar'a tabi olmuştu. I. Ahmet dönemine denk gelen 1608 yılından sonra Adana'nın Halep'e; Sis ve Tarsus'un da Kıbrıs Beylerbeyiliğine bağlanmasıyla Ramazanoğulları Beyliği sona ermiştir.[2]
Safevilerle ilişkiler
Sultan I. Ahmet tahta geçtiği sırada, Osmanlı İmparatorluğu batıda Avusturya, doğuda Safevi devleti ile savaş halindeydi. Osmanlı ordusu Sinan Paşa komutasında Nahçıvan üzerinden Revan'a yürüdü. Bu arada yeniçeriler Van'a dönülmesini istiyorlardı. Osmanlı ordusu kışı Van'da geçirdi.[2]
Tebriz'i geri almak için yapılan savaşta Osmanlı ordusu, Şah Abbas'ın ordularını Selmas yörelerinde yendi. Ancak Erzurum Beylerbeyi Sefer Paşa'nın çekilen düşman kuvvetlerini izleyip asıl ordudan ayrılmasını fırsat bilen Şah Abbas, ordu merkezine ani bir saldırıda bulundu. Yenilgiye uğrayan Sinan Paşa önce Van'a, daha sonra da Diyarbakır'a çekildi. Şah Abbas Şirvan, Şamahı ve Gence'yi kolaylıkla ele geçirdi. Osmanlı İmparatorluğu Avrupa'da devam eden Avusturya Savaşı ve iç isyanlarla uğraştığı için İran cephesinde başarılı olamıyordu. Sadrazam Nasuh Paşa, Şah Abbas'ın barış önerisini kabul etti.[2]
Celali isyanları
Yavuz Sultan Selim döneminde binlerce taraftarı ile ayaklanan Bozoklu Celal, Osmanlı Devleti için büyük problem olmuştu. Bu isyanlar bastırıldı ise de Anadolu'da meydana gelen iç isyanlar ve karışıklıklara yine Celali İsyanları denildi. Sultan I. Ahmet döneminde Celali İsyanları tekrar patlak verdi. Tavil Ahmed, Canboladoğlu, Kalenderoğlu ve Deli Hasan ayaklanmaları bunlardan en önemlileridir. Sadrazam Kuyucu Murat Paşa'nın ısrarlı ve sert politikaları sonunda Celali İsyanları zor da olsa bastırıldı.[2]
Ölümü
Sultan I. Ahmed yakalandığı tifüs hastalığından kurtulamayarak 21 Kasım'ı 22 Kasım'a bağlayan gece 1617 yılında 27 yaşında vefat etti. Halkın sevdiği padişah Sultanahmet Camii yanındaki türbesine defnedildi. Kendisinden sonra getirdiği sisteme uygun olarak kardeşi I. Mustafa tahta geçti.
Ailesi
Eşleri
- Mahfiruz Hatice Sultan - II. Osman'ın annesidir.
- Mahpeyker Kösem Sultan - Şehzade Mehmed, Ayşe Sultan, Fatma Sultan, Gevherhan Sultan, Şehzade Selim, Şehzade Orhan, IV. Murad, Şehzade Kâsım, Şehzade Süleyman, Hanzade Sultan ve İbrahim'in annesidir.
- Fatma Sultan
Erkek çocukları
| İsmi | Annesi | Doğum tarihi | Ölüm tarihi | Not |
|---|---|---|---|---|
| II. Osman | Mahfiruz Hatice Sultan | 3 Kasım 1604 | 20 Mayıs 1622 | İsyan sonucu tahttan indirilerek idam edildi. |
| Şehzade Mehmed | Kösem Sultan veya Mahfiruz Hatice Sultan | 1605 | 12 Nisan 1621 | II. Osman tarafından idam edildi. |
| Şehzade Cihangir | (?) | (?) | (?) | Doğumdan öldü. |
| Şehzade Orhan | (?) | (?) | (?) | Hastalıktan öldü. |
| Şehzade Selim | (?) | (?) | (?) | Hastalıktan öldü. |
| IV. Murad | Kösem Sultan | 27 Temmuz 1612 | 8 Şubat 1640 | Hastalıktan öldü. |
| Şehzade Hasan | (?) | (?) | (?) | Hastalıktan öldü. |
| Şehzade Bayezid | (?) | Aralık 1613 | 27 Temmuz 1635 | IV. Murad tarafından idam edildi. |
| Şehzade Hüseyin | (?) | (?) | (?) | Hastalıktan öldü. |
| Şehzade Kâsım | Kösem Sultan | 1614 | 1638 | IV. Murad tarafından idam edildi. |
| Şehzade Süleyman | Kösem Sultan | 1615 | 27 Temmuz 1635 | IV. Murad tarafından idam edildi. |
| İbrahim | Kösem Sultan | 5 Kasım 1615 | 18 Ağustos 1648 | İsyan sonucu tahttan indirilerek idam edildi. |
Kız çocukları
| İsmi | Annesi | Doğum tarihi | Ölüm tarihi |
|---|---|---|---|
| Ayşe Sultan | Kösem Sultan | 1608 | 1656 |
| Fatma Sultan | Kösem Sultan | 1606 | (?) |
| Hatice Sultan | (?) | (?) | (?) |
| Gevherhan Sultan | Kösem Sultan | (?) | (?) |
| Hanzade Sultan | Kösem Sultan[3] | 1607(?) | 23 Eylül 1650 |
| Esma Sultan | (?) | (?) | (?) |
| Zahide Sultan | (?) | (?) | (?) |
| Atike Sultan | (?) | (?) | (?) |
| Zeynep Sultan | (?) | (?) | (?) |
| Abide Sultan | (?) | (?) | (?) |