Osmanlı Türkçesi

Osmanlı Türkçesi
لسان عثمانى‎ lisân-ı Osmânî
Bölge	Osmanlı imparatorluğu
Era	c. 15. yüzyıl - 1928'de Modern Türkçeye dönüştü
Dil ailesi	Türk dilleri Ortak Türk dilleri Oghuz Osmanlı Türkçesi
Erken formlar	Eski Anadolu Türkçesi Osmanlı Türkçesi
Yazı sistemi	Osmanlıca alfabesi
Resmi statü
Resmi dil	Tunis Beylikleri Girit devleti Jabal Shammar'ın Emirliği Mısır Khedivate Osmanlı imparatorluğu Güneybatı Kafkasya'nın Geçici Ulusal Hükümeti Batı Trakya Geçici Hükümeti Türkiye Geçici Hükümeti Türkiye (1928 yılına kadar)
Dil kodları
ISO 639-2	ota
ISO 639-3	ota
Dilbilimci listesi	ota
Glottolog	None

Osmanlı Türkçesi (/ˈɒtəmən/; Türkçe: Osmanlı Türkçesi), veya Osmanlıca (Osmanlı Türkçesi: لسان عثمانى‎, lisân-ı Osmânî, Ayrıca şöyle bilinir تركجه‎, Türkçe veya تركی‎, Türkî, "Türkçe"; Türkçe: Osmanlıca), Osmanlı Devleti'nde kullanılan türk dilinin çeşididir. Her yönüyle, Arapça ve Farsça'dan ödünç alır ve Osmanlıca alfabesinde yazılmıştır. Osmanlıca gücünün zirvesinde sırasında, Arapça ve Farsça kelimeler Osmanlıca sözlüğün %88'ine tekabül ederken, yabancı kökenli sözcükler anadili Türkçe kelimeleri fazlasıyla aşmıştır.

Sonuç olarak, Osmanlı Türkçesi, daha az yabancı kredi kullanmış ve temeli olan kaba Türkçe'yi ("ham / kaba Türkçe") kullanmaya devam eden daha az eğitimli alt sınıf ve kırsal Türkler için anlaşılmazdı. Modern Türk dili Tanzimât dönemi, "Osmanlıca" teriminin, dile atıfta bulunurken (لسان عثمانی lisân-ı Osmânî veya ع Osmanمانليجه Osmanlıca) uygulandığını ve Modern Türkçede (Osmanlıca ve Osmanlı Türkçesi) aynı ayrım yapıldığını gördü. Alfabe olarak Arap alfabesinin Farsça ve Türkçe için uyarlanmış bir biçimi kullanılmıştır. Halk arasında bazen yanlış kullanım olarak bu dil dönemi için “Eski Türkçe” tabiri de kullanılmaktadır.

Tarihçe

• 1. Eski Osmanlı Türkçesi: 13. yüzyıldan 15. yüzyılın ortalarına kadar.
• 2. Klasik Osmanlı Türkçesi: 15. yüzyılın ortalarından 19. yüzyıla kadar.
• 3. Yeni Osmanlı Türkçesi: Tanzimat döneminden 1908'e kadar.

20. yüzyıl başlarında daha da gelişen Türkçülük hareketi dilde sadeleşme ve öz Türkçe sözcüklerin kullanılması fikrini doğurmuş, modern Türkiye Türkçesi dönemi başlamıştır. 1928 yılında yapılan Harf Devrimi'nin sonucunda Latin alfabesi kaynaklı yeni Türk harfleri kullanılmaya başlanmış, böylelikle Osmanlı Türkçesinin kullanımı son bulmuştur.

Osmanlı Türkçesinin yazıldığı alfabe, Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılışının ardından kullanımdan kalkmışsa da, Türk tarihinin son 1000 yılına yakın bir dönem bu yazı ile yazılmış olduğu için araştırmacılar, edebiyatçılar ve tarihçiler tarafından birinci derecede önemli ve bilinmesi zorunlu bir alfabe ve dönem olarak nitelenir.

Osmanlı yönetici sınıfının ve eğitimli seçkinlerin kullandığı bir yazışma ve edebiyat dili olan Osmanlı Türkçesi, günlük hayatta konuşulan bir dil olmamıştır. En belirgin özelliği, Türkçe cümle altyapısı üzerinde, İslam dünyasının klasik kültür dilleri olan Arapça ve Farsçayı serbestçe kullanma olanağı tanımasıdır.

Osmanlı yazı dili belirgin anlamda 15. yüzyıl ortalarında biçimlenmeye başladı ve 16. yüzyıl başlarında klasik biçimine kavuştu. 19. yüzyıl ortalarından itibaren gazeteciliğin ve Batı etkisindeki edebiyatın gelişmesiyle hızlı bir evrime uğrayan Osmanlı Türkçesi, Türkiye'nin kurulmasından kısa bir süre sonra gerçekleştirilen Harf Devrimi (1928) ve Dil Devrimi (1932-) sonucunda yazı dili ve gramer olarak kullanımdan kalktı ancak, konuşma ve yayın alanındaki kullanımı Türk Dil Kurumu'nun yabancı kelimeleri Türkçeleştirme uğraşları ve Batılılaşmanın ivme kazanması ile kullanıma giren yeni kelimeler sayesinde değişime uğrayarak devam etti ve bugün kullanılmakta olan modern Türkçeye dönüştü.

Osmanlı Türkçesinin kaynakları

Osmanlı İmparatorluğu'nda orta ve yüksek eğitim sistemi Fatih Sultan Mehmet döneminde (1451-1481) yapılanıp Yavuz Sultan Selim (1512-1520) döneminde olgunlaştı. Eğitim dili sadece Arapça idi. Dolayısıyla bu dili bilmek ve rahatça kullanabildiğini göstermek, eğitimli olmanın gereği sayılırdı. Seçkin bir azınlık, klasik edebiyat dili Farsçayı da öğreniyordu. Klasik Arap ve Fars literatürünün kaynaklarını tanımak, bu iki dilin gramer ve söz varlığının nüanslarına hâkim olmak, kültürlü bir Osmanlı'yı basit halktan ayırt eden özelliklerdi.

Klasik Osmanlı kültürünün önceliklerine ilginç bir örnek, dönemin en popüler Farsça sözlüğü olan Burhan-ı Katı lügatidir. Farsça temel kelimeleri kısaca geçen bu sözlük, Farsça kelimelerinin en az bilinen anlamlarını, gün yüzü görmemiş nüanslarını, az duyulmuş şiirlerdeki özel kullanımlarını açıklamakla övünmekteydi.

Alfabe

Korunmuş	Bitiş	Orta	Başlangıç	Adı	ALA-LC Harf Çevirisi	Güncel Türkçesi
ﺍ	ﺎ	—		elif	a, â	a, e, â
ﺀ	—			hemze	ˀ	', a, e, i, u, ü
ﺏ	ﺐ	ﺒ	ﺑ	be	b, p	b
ﭖ	ﭗ	ﭙ	ﭘ	pe	p	p
ﺕ	ﺖ	ﺘ	ﺗ	te	t	t
ﺙ	ﺚ	ﺜ	ﺛ	se	s	s
ﺝ	ﺞ	ﺠ	ﺟ	cim	c, ç	c
ﭺ	ﭻ	ﭽ	ﭼ	çim	ç	ç
ﺡ	ﺢ	ﺤ	ﺣ	ha	ḥ	h
ﺥ	ﺦ	ﺨ	ﺧ	hı	ẖ, x	h
ﺩ	ﺪ	—		dal	d	d
ﺫ	ﺬ	—		zel	z	z
ﺭ	ﺮ	—		re	r	r
ﺯ	ﺰ	—		ze	z	z
ﮊ	ﮋ	—		je	j	j
ﺱ	ﺲ	ﺴ	ﺳ	sin	s	s
ﺵ	ﺶ	ﺸ	ﺷ	şın	ş	ş
ﺹ	ﺺ	ﺼ	ﺻ	sad	ṣ	s
ﺽ	ﺾ	ﻀ	ﺿ	dad	ż, ḍ	d, z
ﻁ	ﻂ	ﻄ	ﻃ	tı	ṭ	t
ﻅ	ﻆ	ﻈ	ﻇ	zı	ẓ	z
ﻉ	ﻊ	ﻌ	ﻋ	ayın	ʿ	', h
ﻍ	ﻎ	ﻐ	ﻏ	gayın	ġ	g, ğ
ﻑ	ﻒ	ﻔ	ﻓ	fe	f	f
ﻕ	ﻖ	ﻘ	ﻗ	kaf	ḳ, q	k
ﻙ	ﻚ	ﻜ	ﻛ	kef	k, g, ñ	k, g, ğ, n
ﮒ	ﮓ	ﮕ	ﮔ	gaf¹	g	g, ğ
ﯓ	ﯔ	ﯖ	ﯕ	nef, sağır kef	ñ	n
ﻝ	ﻞ	ﻠ	ﻟ	lam	l	l
ﻡ	ﻢ	ﻤ	ﻣ	mim	m	m
ﻥ	ﻦ	ﻨ	ﻧ	nun	n	n
ﻭ	ﻮ	—		vav	v, w, o, ô, ö, u, û, ü	v, o, ö, u, ü, û
ﻩ	ﻪ	ﻬ	ﻫ	he	h, e, a	h, e, a
ﻻ	ﻼ	—		lamelif	lâ	la
ﻯ	ﻰ	ﻴ	ﻳ	ye	y, ı, i, î	y, ı, i, î

Yazım

Sayılar

1

بر (bir)

2

ايكي (iki)

3

اوچ (üç)

4

درت (dört)

5

بش (beş)

6

التي (altı)

7

يدي (yedi)

8

سكز (sekiz)

9

طقوز veya دوقوز (dokuz)

10

اون (on)

Kaynak

Burdaki yer alan bilgiler sayfası'ndan çevirilerek edinilmiştir.