Karbondioksit

Karbondioksit

İsimler
Diğer isimler Karbonik asit gazı karbonik anhidrit karbon oksidi Karbon oksit Karbon(IV) oksit Kuru buz ( katı faz)
Tanımlayıcılar
CAS Numarası	124-38-9 Y
3DMet	B01131
Beilstein Referans	1900390
ChEBI	CHEBI:16526 Y
ChEMBL	ChEMBL1231871 N
ChemSpider	274 Y
EC numarası	204-696-9
Gmelin Referansı	989
Jmol 3D modeli	Etkileşimli görüntü Etkileşimli görüntü
KEGG	D00004 Y
MeSH	Carbon+dioxide
RTECS numarası	FF6400000
UNII	142M471B3J Y
UN numarası	1013 (gaz), 1845 (katı)
InChI InChI=1S/CO2/c2-1-3 Y Key: CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYSA-N Y InChI=1/CO2/c2-1-3 Key: CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYAO
SMILES O=C=O C(=O)=O
Özellikleri
kimyasal formül	CO2
Mol kütlesi	44,01 g·mol−1
Görünüş	Colorless gas
Odor	Odorless
Yoğunluk	1562 kg/m3 (solid at 1 atm and −78.5 °C) 1101 kg/m3 (liquid at saturation −37°C) 1.977 kg/m3 (gas at 1 atm and 0 °C)
Erime noktası	−56.6 °C; −69.8 °F; 216.6 K (Triple point at 5.1 atm)
Süblimleşme	−78.5 °C; −109.2 °F; 194.7 K (1 atm)
sulu çözelti	1.45 g/L at 25 °C (77 °F), 100 kPa
Buhar basıncı	5.73 MPa (20 °C)
Acidity (pKa)	6.35, 10.33
Kırılma indisi (nD)	1.00045
Akmazlık	0.07 cP at −78.5 °C
Dipol	0 D
Yapısı
Kristal yapı	trigonal
Moleküler şekil	linear
Termokimya
özgül ısı kapasitesi (C)	37.135 J/K mol
Std molar entropi (So298)	214 J·mol−1·K−1
standart Oluşum entalpi (ΔfHo298)	−393.5 kJ·mol−1
Farmokoloji
ATC kodu	V03AN02 (WHO)
Tehlikeler
güvenlik bilgi formu	Sigma-Aldrich
NFPA 704	0 1 0
Öldürücü doz veya konsantrasyon (LD, LC):
LCLo (lowest published)	90,000 ppm (human, 5 min)
Abd sağlık maruz kalma limitleri (NIOSH):
PEL (Permissible)	TWA 5000 ppm (9000 mg/m3)
REL (Recommended)	TWA 5000 ppm (9000 mg/m3) ST 30,000 ppm (54,000 mg/m3)
IDLH (Immediate danger)	40,000 ppm
İlgili bileşikler
Diğer anyonlar	karbondisülfit Karbon diselenide Karbon ditelluride
Diğer iyonlar	silikon dioksit Germanyum dioksit Kalay dioksit kurşun dioksit
bağlantılı carbon oxides	karbonmonoksit karbon suboksit Dicarbon monoksit Karbon trioksit
İlgili bileşikler	Karbonik asid Karbonil sülfür
Aksi belirtilmediği sürece, veriler malzemelerin standart hallerinde verilir (25 °C'de [77 °F], 100 kPa).
N Doğru (Nedir YN ?)
Bilgikutusu referansı

Karbondioksit, kovalent bağlı bir karbon ve iki oksijen atomundan oluşan moleküle sahip, normal koşullarda gaz halinde bulunan bileşiğin adıdır. Renk ve kokusu yoktur. Formülü CO₂ şeklinde olup molekül ağırlığı 44,009 g/mol'dür. Karbon içeren besin maddelerin metabolize edilmesi sonucu meydana gelen bir son üründür.

Solunumdaki yeri açısından hayati önem arz eder. Oksijen akciğerlere üst hava yollarını geçerek gelir ve alveolde hemoglobin ile taşınarak alveole getirilmiş olan karbondioksit ile yer değiştirir. Daha sonra karbondioksit oksijenin takip ettiği yolla dışarıya verilir. Bitkiler gündüz CO₂ alır, O₂ verirler. Gece ise O₂ alır, CO₂ verirler.

CO₂ serbest gaz halinde volkanik bölgelerden çıkan gazlarda, suda çözünmüş olarak ise maden suyunda bulunur. Şehir ve dağlık bölgelerde değişmek üzere atmosfer havasında ortalama %0,03-0,04 nispetinde, egzozda ise %13 nispetinde bulunur.

Laboratuvarda CO₂, kızdırılmış kok kömürü üzerinden hava geçirilerek elde edilir. CO₂ kanda belli seviyelerde bulunur ve vücudumuzun tampon sistemlerinden birini meydana getirir. Kanda artması halinde asidoz, azalması halinde ise alkaloz meydana gelir. Bu durumlar dolaylı olarak hidrojen iyonu konsantrasyonunu etkilemesi ile meydana getirir. Atardamar kanında, CO₂ basıncı 120 mm Hg'ye varırsa; baş ağrısı, adale seğirmeleri, oryantasyon bozukluğu, (olmayan şeyleri gören) bir şuur bulanıklığı, konfüzyon, hatta koma görülebilir.

Karbonik asit

Karbondioksitin su ile reaksiyonu sonucu meydana gelen zayıf bir asittir: (CO₂ + H₂O → H₂CO₃). Gazoz ve soda yapımında kullanılır. Karbonik asit basınç altında şişelere konur, bir kısmı çözünür, bir kısmı ise sıvının üzerinde kalır. Kapak açılınca kaynama sesi vererek dışarı çıkar. Çözünmüş kısım ise gazoza, sodaya tat verir.

CO₂ yangın söndürme aracında da kullanılır. Bugün birçok yerde bulunması mecburi olan bu araçların aslını basınçla doldurulmuş CO₂ meydana getirir. Kafi miktarda CO₂ bulunan yerde yanma olayı devam edemez. Çelik tüplerde 50 Atmosfer basınç altında CO₂ saklanır. Tüp içinde basınç sebebiyle sıvı halde bulunur. Musluğu açıldığında CO₂ hızla buharlaşır ve yanmakta olan cismin üzerini örter, hava ile temasını keser. Böylece yanma olayı durur.kolada bir karbonasit örneğidir.

Kuru buz

Kuru buz (veya karbondioksit karı), katı karbondioksittir. Katı sudan çok daha yoğundur ve donma noktası da çok daha düşüktür. Gaz sıkıştırılarak dışarı ısı vermesi sağlanır ve bu ısı kondansatörler yardımıyla depolanır. Daha sonra birden basınç düşürülünce, madde, alması gereken ısıyı geri alamaz ve buz halinde kalır.

Oda koşullarında (~1 atm) kuru buzda katı-gaz faz geçişi, süblimleşme olur. Adının kuru buz olmasının sebebi de budur. Kuru buz, ılık veya sıcak suya konulursa, havada sisli bir ortam elde edebilirlerdi. Bunun sebebi, kuru buzun süblimleşirken ortamdaki ısıyı almasıdır. Bu, hava içerisinde bulunan su moleküllerini soğutur ve sonuçta ağır hareket eden yoğun bir sis bulutu ortaya çıkar. Aynı şey, sıvı azot için de geçerlidir.

Kuru buz elde etmek için yapılması gereken ilk iş, CO₂ gazını sıvı hale dönüştürmektir. Bunun için de yüksek basınç ve düşük sıcaklık gerekir. Bir tüp içinde sıvı halde bulunan CO₂, tüp eğilerek dışarı döküldüğünde, gürültü ile etrafa dağılır ve sıvı halden gaz haline geçer. Bu değişim için gerekli enerjinin tamamını dışarıdan alamaz (olay çok hızlı cereyan eder) ve bir miktarını kendi içinden alır. Böylece gaz halindeki CO₂ kendini soğutarak donar. Buna karbondioksit karı denir. Bu olaydan faydalanılarak istenildiği anda -80 °C'lik soğuk ortam elde edilebilir. Dewar kapları bu karın asetonla karıştırılmasıyla meydana getirilen özel termoslardır. Bu termosların dışarıyla ısı alış verişi olmadığından -80 °C'lik ortam elde edilmiş olur.