İridyum

İridyum, ₇₇Ir
İridyum
Telaffuz	/ɪˈrɪdiəm/ (i-RID-ee-əm)
Görünüm	gümüş beyazı
Standart atom ağırlığı Ar, std(Ir)	192.217(2)
Periyodik tablodaki İridyum
	osmiyum ← iridyum → platin
Atom numarası (Z)	77
Grup	9. grup
Period	periyot 6
Blok	d-blok
Element kategorisi	Geçiş metali
Elektron konfigürasyonu	[Xe] 4f14 5d7 6s2
Kabuk başına elektron	2, 8, 18, 32, 15, 2
Fiziksel özellikler
STP de Faz	katı
Erime noktası	2719 K (2446 °C, 4435 °F)
Kaynama noktası	4403 K (4130 °C, 7466 °F)
Yoğunluk (r.t. yakın)	22.56 g/cm3
sıvı olduğunda ( m.p.)	19 g/cm3
Isı entalpisi	41.12 kJ/mol
Buharlaştırma ısı	564 kJ/mol
Molar ısı kapasitesi	25.10 J/(mol·K)
Atom özellikleri
Oksidasyon durumları	−3, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5, +6, +7, +8, +9
Elektronegatiflik	Pauling ölçeği: 2.20
İyonlaşma enerjisi	1.: 880 kJ/mol ; 2.: 1600 kJ/mol ; ;
Atom yarıçapı	deneysel: 136 pm
Kovalent yarıçapı	141±6 pm
	; iridyum spektral çizgileri
Diğer özellikler
Kristal yapı	yüz merkezli kübik (fcc)
Sesin hızı kalay çubuk	4825 m/s (20 °C)
Termal Genleşme	6.4 µm/(m·K)
Termal iletkenlik	147 W/(m·K)
Elektriksel direnç	47.1 nΩ·m (20 °C)
Manyetik sıralama	paramanyetik
Manyetik alınganlık	+25.6·10−6 cm3/mol (298 K)
Young modülü	528 GPa
Kayma modülü	210 GPa
Bulk modülü	320 GPa
Poisson oranı	0.26
Mohs sertliği	6.5
Vickers sertliği	1760–2200 MPa
Brinell sertliği	1670 MPa
CAS Numarası	7439-88-5
Tarihçe
Keşif ve ilk izolasyon	Smithson Tennant (1803)
iridyum ana izotopları
ε	192Os
	view; talk; edit; \| referanslar

İridyum, sembolü Ir ve atom numarası 77 olan kimyasal bir elementtir. Platin grubunun çok sert, kırılgan, gümüşi-beyaz bir geçiş metali olan iridyum, deneysel X-ışını kristalografisinde tanımlandığı gibi 7004225600000000000♠22.56 g/cm³ yoğunluğa sahip ikinci en yoğun metal (osmiyumdan sonra) olarak kabul edilir.Bununla birlikte, oda sıcaklığında ve standart atmosfer basıncında iridyumun aynı şekilde ölçülen osmiyumdan 7001400000000000000♠0.04 g/cm³ daha yüksek, 7004226500000000000♠22.65 g/cm³ yoğunluğa sahip olduğu hesaplanmıştır. Yine de, deneysel X-ışını kristalografisi değeri en doğru olarak kabul edilir, çünkü bu tür iridyum en yoğun ikinci element olarak kabul edilir. 2000 °C'ye kadar yüksek sıcaklıklarda bile korozyona en dayanıklı metaldir. Yalnızca belirli erimiş tuzlar ve halojenler katı iridyumu aşındırsa da, ince bölünmüş iridyum tozu çok daha reaktiftir ve yanıcı olabilir.

İridyum, 1803 yılında doğal platin içindeki çözünmeyen safsızlıklar arasında keşfedildi. Birincil keşifçi olan Smithson Tennant, tuzlarının çarpıcı ve farklı renkleri nedeniyle gökkuşağının kişileştirilmesi olan Yunan tanrıçası Iris'in ardından iridyum adını verdi. İridyum, yıllık üretimi ve tüketimi yalnızca üç ton olan, Dünya'nın kabuğundaki en nadir elementlerden biridir. ¹⁹¹Ir ve ¹⁹³Ir, iridyumun doğal olarak oluşan iki izotopunun yanı sıra tek kararlı izotopudur; ikincisi daha çoktur.

Kullanımdaki en önemli iridyum bileşikleri, klor ile oluşturduğu tuzlar ve asitlerdir, ancak iridyum ayrıca endüstriyel katalizde ve araştırmada kullanılan bir dizi organometalik bileşik oluşturur. İridyum metal, yüksek performanslı bujilerde, yüksek sıcaklıklarda yarı iletkenlerin yeniden kristalizasyonu için potalarda ve kloralkali işleminde klor üretimi için elektrotlarda olduğu gibi, yüksek sıcaklıklarda yüksek korozyon direnci gerektiğinde kullanılır. İridyum radyoizotopları bazı radyoizotop termoelektrik jeneratörlerinde kullanılmaktadır.

İridyum, göktaşlarında, Dünya'nın kabuğundan çok daha fazla miktarda bulunur. Bu nedenle, Kretase-Paleojen sınırındaki kil tabakasında alışılmadık derecede yüksek iridyum bolluğu, Alvarez hipotezine, devasa bir dünya dışı nesnenin etkisinin, dinozorların ve diğer birçok türünün 66 milyon yıl önce yok olmasına neden oldu. Benzer şekilde, Pasifik Okyanusu'ndan alınan çekirdek örneklerindeki iridyum anomalisi, yaklaşık 2,5 milyon yıl önceki Eltanin etkisini gösterdi.

Dünya gezegenindeki toplam iridyum miktarının kabuksal kayalarda gözlenenden çok daha yüksek olduğu düşünülmektedir, ancak diğer platin grubu metallerde olduğu gibi, iridyumun yüksek yoğunluğu ve demir ile bağlanma eğilimi, gezegen genç ve hala erimişken iridyumun çoğunun kabuğun altına inmesine neden oldu.

Kaynak

↑ Meija, Juris; et al. (2016). "Elementlerin Atom Ağırlıkları 2013 (IUPAC Teknik Raporu)". Saf ve Uygulamalı Kimya. 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
↑ Wang, Guanjun; Zhou, Mingfei; Goettel, James T.; Schrobilgen, Gary G.; Su, Jing; Li, Jun; Schlöder, Tobias; Riedel, Sebastian (2014). "Identification of an iridium-containing compound with a formal oxidation state of IX". Nature. 514 (7523): 475–477. Bibcode:2014Natur.514..475W. PMID 25341786. doi:10.1038/nature13795.
↑ Lide, D. R., ed. (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (PDF) (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.
↑ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4.

[CIAAW2013-1] Meija, Juris; et al. (2016). "Elementlerin Atom Ağırlıkları 2013 (IUPAC Teknik Raporu)". Saf ve Uygulamalı Kimya. 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.

[IrIX-2] Wang, Guanjun; Zhou, Mingfei; Goettel, James T.; Schrobilgen, Gary G.; Su, Jing; Li, Jun; Schlöder, Tobias; Riedel, Sebastian (2014). "Identification of an iridium-containing compound with a formal oxidation state of IX". Nature. 514 (7523): 475–477. Bibcode:2014Natur.514..475W. PMID 25341786. doi:10.1038/nature13795.

[3] Lide, D. R., ed. (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (PDF) (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.

[4] Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4.

[1]

[2]

[3]

[4]

İridyum

Kaynak

Gezinti menüsü

Ara